Diyathe Roma Kalesi

Cebel’ud-Dürûz’un doğu eteklerinde, Roma İmparatorluğu’nun doğu sınır hattının önünde bir kale ve ona yaslanmış terk edilmiş bir köy. Kale 300 dolayında dört kuleli bir karargâh olarak kuruldu; köy 8. yüzyıla kadar yaşadı. Kalıntılar kısmen toprağa gömülü ama kalenin dikdörtgeni yerden ve havadan hâlâ iyi seçiliyor.

Nasıl gidilir

En yakın köyler el-Aceylat ve Um Ravak, altı buçuk kilometre kadar batıda. Asfalt yol yok; bazalt ve bozkır arasında yerel bir sürücü olmadan gidilmiyor. Kalenin güneyinde arazi Vadi Muşennef’e iniyor, vadi yerelde Vadi Diyathe diye de anılıyor. Roma’nın bu bölgedeki en uç karakolu Nemara 41 kilometre doğuda; güneye uzanan kale zincirinin bir sonraki halkası Sa’neh 10 kilometre güneyde.

Kale nasıl kuruldu

Güneybatı köşesindeki büyük kule öbür kulelere benzemiyor: daha büyük, taşları daha küçük ve özenle işlenmiş, devşirme malzeme yok. Araştırmacılar bunun kaleden önce, büyük olasılıkla Septimius Severus döneminde (193–211) dikilmiş bir gözetleme kulesi olduğunu düşünüyor. Kalenin kendisi 300 dolayında, muhtemelen Diocletianus döneminde, köşeleri kuleli bir quadriburgium olarak yapıldı. Kale 5. yüzyılda, en geç 6. yüzyılda kullanımdan çıktı.

Ne görülür

Kale yaklaşık 72 metreye 60 metrelik bir dikdörtgen; Roma ölçüsüyle 240’a 200 ayak. Dört köşede birer kule, uzun batı ve doğu duvarlarının ortasında birer ara kule var; güneybatıdakinin dışında kulelerin hepsi 5 metreye 5 metre kadar. Ana kapı güney duvarının ortasında ve iki kuleyle korunuyor; kuzeyde daha küçük, kulesiz bir kapı var. İçeride Roma dönemine ait yalnızca iki küçük yapı tespit edildi, biri karargâh binası sayılıyor. Avlunun geri kalanında büyük olasılıkla çadırlar ve hafif barınaklar vardı.

Köy, kuyular ve değirmenler

Kalenin hemen güneyinde 10 hektara yakın bir köy uzanıyor ve 102 antik yapı sayılmış. 1985–1989 araştırmasında bunların bir kısmı az bir onarımla oturulabilecek durumdaydı. Evlerin çoğu ahırlı konut; damlar bindirme taşlara oturan uzun bazalt levhalardan. Dağın doğu yamaçları az yağış aldığı için sarnıç yapılmadı, su vadideki kuyulardan çekildi; araştırmada dört kuyudan üçü kullanılıyordu. Vadinin taşkın suyu 1200 hektar kadar tarlayı sulayan kanallara ve su değirmenlerine yönlendirilmişti. Köyün kuzeyinde üç nekropol var. Büyük Suriye Devrimi sırasında isyancılar kalıntılara sığındı ve el-Aceylat’taki Fransız topçusu kaleyi dövdü.

Kim araştırdı

René Dussaud Mart 1901’de geldi. Havran geleneğinde bazalt levhalı evlerden oluşan terk edilmiş bir köyü, doğusunda köşelerinde ve yan duvarlarının ortasında küçük kuleler olan dikdörtgen bir kaleyi ve dağdan inen derenin mükemmel suyunu anlattı. Howard Crosby Butler’ın Princeton seferi 1904’te gelip ilk planı çizdi. Antoine Poidebard 1934’te yayımladığı kitapta alanın ilk hava fotoğrafını verdi. François Villeneuve 1985 ile 1989 arasında dört sezon yüzey araştırması ve ölçüm yaptı; kazı yapılmadı.

Neyi kaçırma

Güneybatı köşesindeki kule. Kenarları 10 metreyi aşıyor, yani öbür kulelerin iki katı; üstelik duvarın içine değil, bütünüyle dışına taşıyor. Taş işçiliğindeki fark yakından görülüyor: kalenin geri kalanı kaba bazalt blok ve devşirme taş, bu kule düzgün kesilmiş, kenarları yuvarlatılmış küçük taşlar. Kalenin kendisinden bir asır kadar eski olduğunu gösteren işaret bu.

Bugünkü hâli

Diyathe Süveyda vilayetinin doğu çöl kenarında ve vilayet temmuz 2025’ten beri silahlı çatışmanın içinde. Alanın bugünkü durumu bağımsız kaynaklarla doğrulanamıyor, bölgeye erişim düzenli değil. Bu sayfa Diyathe’nin ne olduğunu anlatıyor; bugün gidilebileceğini söylemiyor.