Tell el-Eş’ari (Dion)

Deraa’nın yaklaşık 16 kilometre batısında, Yermük vadisinin kenarında yükselen bir höyük. Tarihi MÖ 3. binyıla iniyor; Roma döneminde burada tiyatrosu ve hamamı olan bir kent vardı. Dekapolis kentlerinden Dion’un yeri olarak gösterilen üç adaydan biri. Savaş yıllarında kaçak kazıya ve yağmaya uğradı; bugün ziyaret edilip edilemediği doğrulanamadı.

Höyüğün biçimi

Höyük yaklaşık 400 metreye 200 metre ve 20-25 metre yüksekliğinde. Batısını yaklaşık 300 metre derinliğindeki vadi koruyor; öteki üç yanı iri bloklardan örülmüş, kuleli bir surla çevriliydi. Yermük’ün kolu Vadi el-Harir 1 kilometre ötede. Batı kenarda yaklaşık 50 metre çaplı bir tiyatro var.

Dion burası mı

Kaynaklarda geçen eski adları Aruna ve Haluni; bugünkü ad sahabe Ebu Musa el-Eş’ari’den geliyor. Pliny, Dion’u Roma dönemindeki on kentlik Dekapolis listesinde sayıyor ama kentin yeri kesin değil: öteki iki aday Ürdün’deki Aydun ve Beyt Ras.

Kazılar ne çıkardı

• Schumacher höyüğe 1884, 1897 ve 1913’te geldi; G. A. Smith 1900’de.
• Henri Seyrig 1931’de sikkeler buldu.
• 1943’te Cafer el-Hüseyni’nin kazısı Helenistik-Roma dönemine (MÖ 2. yüzyıl – MS 3. yüzyıl) ait, değerli taşlarla işlenmiş altın küpeler çıkardı.
• 1992’de kayaya oyulmuş Kenan mezarları, bakır baltalar ve çeşitli testiler bulundu.
• 1998’de Deraa Eski Eserler Müdürlüğü ile Şam Üniversitesi erken İslam dönemine ait kireç sıvalı odalar ve bir lapis lazuli mühür-yüzük buldu: üzerinde iki sıçrayan aslanın arasında ayakta bir adam oyulu, MÖ 1600-1200.
• 1998-2004 arasında kuzeyde Roma yapıları, 2005’ten sonra batıda Roma hamamları açıldı.
• Son ekip 2010’da 3000 buluntu ve 21 yeraltı Roma mezarı kaydetti; bunlardan 5’i MS 2-4. yüzyıla tarihleniyor.

Neyi kaçırma

Höyüğün en tanınmış buluntusu sahada değil. 1943’te çıkan altın küpeler Şam Ulusal Müzesi’nin takı bölümünde sergileniyor; müzenin sitede kendi sayfası var. Höyüğe gidemeyen biri için bu yerin en somut izi o vitrin.

Bugünkü durumu

Arapça Vikipedi savaş yıllarında sahanın kaçak kazıya ve yağmaya uğradığını yazıyor; zararın boyutu kaynakta yok. Höyük Ürdün sınırına yakın, Yermük vadisinin kenarında. Vilayet aralık 2024’ten beri geçiş hükümetinin yönetiminde; sahaya bugün ulaşılıp ulaşılamadığı doğrulanamadı.