Suriye’de gençlik ve gündelik hayat

Anıtları gezen bir program Suriye’nin yarısını gösteriyor. Öteki yarısı sokakta: akşam kornişe çıkan aileler, park sırasında oturan öğrenciler, korna çalarak geçen düğün konvoyu, maç akşamı boşalan caddeler. Bu sayfa o dokuyu anlatıyor — anlaşılması için bilet gerekmiyor, dikkat yetiyor.

Günün şekli

Sabah erken başlıyor. Fırın kuyruğu, çarşı kepenkleri ve okul servisleri yedi ile dokuz arasında. Öğle sıcağında iç kesimde sokak boşalıyor; dükkânlar açık kalsa da kimse yürümüyor. Asıl kalabalık akşamüstü, güneş kırıldıktan sonra çıkıyor ve gece geç saate kadar sürüyor.

Bu ritim gezginin programını da belirliyor. Bir mahalleyi gerçekten görmek istiyorsan öğleden sonra beşten sonra git. Aynı sokak öğlen ölü, akşam dolu görünüyor ve iki farklı yer sanılabiliyor.

Park ve korniş

Şehirlerin ortak oturma odası park. Halep’in şehir parkı 1949’da açıldı; Saadullah el-Cabirî Meydanı’nın hemen kuzeyinde, Kuveyk yatağının üstünde ve Cemiliye ile Aziziye arasına yayılıyor. Şam’da en büyüğü Emevîler Meydanı yanındaki Teşrin Parkı; savaş öncesinde her yıl açılan çiçek fuarına yüz binlerce kişi geliyordu.

Sahilde parkın yerini korniş alıyor. Lazkiye ve Tartus’ta akşam yürüyüşü kıyı boyunca yapılıyor: aileler, dondurma, deniz kenarında sıralanmış bank. Tartus’un kornişinden Arvad Adası’na giden tekneler ve açıkta bekleyen yük gemileri görünüyor. Bir kentin gündelik hayatını yarım saatte görmek istiyorsan yer burası.

Oturmanın kendisi bir etkinlik

Suriye’de oturmak bir eylem. Kahvehane bunun en bilinen hâli ve bu sitede kendi sayfası var. Sahilde ve Dürzî bölgelerinde aynı işi mate görüyor: su kabağı, metal pipet, tek kâse elden ele. Bir eve girdiğinde Lazkiye’de çaydan önce mate soruluyor.

Ortak yan şu: oturma saatlerce sürüyor ve bir amaç taşımıyor. Gezgin sohbete çağrılırsa acele etmemesi gerekiyor — kalkmak için erken bir sebep uydurmak, davetin kendisini geri çevirmek gibi okunuyor.

Düğün sokakta duyuluyor

Bir düğünü görmeden önce duyuyorsun. Konvoy korna çalarak geçiyor, kapının önünde davul ve zurna çalınıyor, alkış eşliğinde bir alay eve ya da salona giriyor. Buna zeffe deniyor ve gelin ile damat o alayın ortasında yürüyor.

Sokakta rastlarsan durup bakmak sorun değil; fotoğraf çekmek başka bir şey. Kalabalığın genel karesi genellikle hoş karşılanıyor, kadınların yakın planı karşılanmıyor. Emin değilsen çekme.

Futbol

Ülkenin lig futbolu 1966’da kuruldu ve bugün 16 takımla oynanıyor; 2025’te yeni bir adla yeniden düzenlendi. Kulüplerin en köklülerinden biri Humus’un Kerame’si — 1928’de kurulmuş ve maçlarını Halid bin Velid Stadı’nda oynuyor, yani şehrin en bilinen camisiyle aynı adı taşıyan sahada.

Milli takımın lakabı Kasiyun Kartalları; adı Şam’ın üstündeki dağdan geliyor. Aralık 2024’ten sonra formanın rengi kırmızıdan yeşile döndü. Maç akşamlarında kahvehaneler doluyor ve sokak sessizleşiyor; gezgin için bir şehri anlamanın kestirme yolu o iki saatte bir kahvehanede oturmak.

Üniversite ve genç nüfus

Ülkenin en eski üniversitesi Şam’da: 1923’te Suriye Üniversitesi adıyla kuruldu, tıp okulu ile hukuk enstitüsünün birleşmesinden çıktı ve bugünkü adını Halep Üniversitesi açıldıktan sonra aldı. Halep ikinci büyük. Lazkiye’de Teşrin Üniversitesi 1971’de açıldı, bugün öğrenci sayısı yetmiş bini geçiyor. Humus’taki üniversite 1979’da kuruldu ve 2024’te adı şehrin adıyla değişti.

Bu üniversiteler şehirlerin dokusunu belirliyor. Kampüs çevresindeki caddeler ucuz yemek, fotokopici, kırtasiye ve kahve dükkânıyla dolu; bir şehrin en canlı ve en genç sokakları çoğu zaman orada. Fiyatlar da orada en düşük.

Telefon, sosyal medya ve seninle konuşma isteği

Genç nüfus telefona bağlı ve sosyal medyayı yoğun kullanıyor; kafe seçimi, mekân önerisi ve haber çoğunlukla oradan geliyor. Bunun gezgine yansıması doğrudan: karşına çıkan biri sana yer tarif etmek yerine telefonundan gösteriyor.

Yabancıya ilgi yüksek ve çoğu zaman iyi niyetli. Nereden geldiğin, ülkeni nasıl bulduğun, Suriye’yi nasıl bulduğun sorulacak. Uzun bir sohbete girmek istemiyorsan gülümseyip teşekkür etmek yeterli; kimse ısrar etmiyor.

Ne sorulur, ne sorulmaz

Konuşma açmak kolay: memleket, yemek, futbol, kahve, şehrin kendisi. Bunlar her yerde işliyor.

Sorulmayacaklar da belli: siyaset, mezhep, savaş yılları ve kimin nereye gittiği. İnsanlar bunları anlatmak isterse kendileri açıyor ve o zaman dinlenir. Açmadıklarında soru sormak, misafirden ev sahibine yüklenen bir yük oluyor.