Esad Paşa el-Azm Hanı, Hama

Esad Paşa el-Azm Hanı, Hama’nın Mürabıt caddesinde, Bab el-Beled yakınında duran bir Osmanlı hanı. Azm ailesinden Osmanlı devlet adamı Esad Paşa el-Azm yaptırdı. Han önce tek katlı yapıldı, ikinci katı Fransız Mandası döneminde eklendi. Yapı bugün kısmen ayakta ve 2026’da restorasyona alındı.

Nerede

Han Mürabıt caddesinde, Rüstem Paşa Hanı ile aynı hatta. Aynı cadde Suk et-Tavil’in bir ucuna çıkıyor; üçü tek yürüyüşe sığıyor.

Hanı kim, ne zaman yaptırdı

Türkiye merkezli Kültür Envanteri kaydı yapım tarihini 1738 olarak veriyor. Arapça Vikipedi ise hicri 1153, yani 1740 yılını yazıyor. İki tarih birbirine yakın ve ikisi de yapıyı Esad Paşa el-Azm’a bağlıyor. Şam’daki daha tanınmış Esad Paşa Hanı da onun eseri; Hama’daki Azm Sarayı da aynı ailenin. Berlin Teknik Üniversitesi’nde Osmanlı kervansarayları üzerine doktora tezi yazan Robin Wimmel, bu hanı büyük Osmanlı kervansaray geleneğinin sondan bir önceki halkası sayıyor. Esad Paşa’nın İstanbul’dan bağımsız mimari tercihlerini de siyasi bir mesaj olarak okuyor.

Ne görülür

Hanın en çok bakılacak parçası portali: sivri bir kemer, siyah ve beyaz taş sıralarıyla, yani ablak tekniğiyle örülmüş. Taş işçiliği Memlûk geleneğini sürdürüyor. Han geniş bir avlunun çevresine kurulu ve on ocağı vardı; yapı yalnızca ticaret için değil, gösteriş ve temsil için de düşünülmüştü. Güneydoğu kanadı görece sağlam, güneybatı kanadı büyük ölçüde yıkık.

Bugün içeri girilebilir mi

Han 2026’da restorasyon ve rehabilitasyon sürecine alındı. İçeri girilip girilemediği doğrulanamadı. Portal caddeden görülüyor; avlu için kapıdaki görevlilere sormak gerekiyor. Yakın dönemde bina önce Edebiyat Fakültesi, sonra Şeriat Fakültesi olarak kullanıldı; mahallede bu adlarla da biliniyor olabilir.