Sura Antik Kenti

Sura, Fırat kıyısında bir Geç Roma lejyon kenti. Rakka’nın 25 kilometre batısında, Resafa’nın 35 kilometre kuzeyinde, el-Mansura köyünün yanında duruyor. Yaklaşık 1700 metreye 450 metrelik bir surla çevriliydi ve Fırat sınırını tutan Legio XVI Flavia Firma’nın komutanı burada otururdu. 1996’da çekilen fotoğraflarda alan geniş ve alçak bir kalıntı sahası; üstünde surdan kalma, tek başına dikilen harç ve moloz kütleleri görülüyor.

Nerede

Halep-Rakka yolu üzerinde, bugün es-Suriyye diye anılan yerde; idari olarak Tabka ilçesinin el-Mansura nahiyesinde. Sitedeki Fırat sınırı kayıtlarıyla birlikte düşünüldüğünde yeri anlaşılıyor: nehrin aşağısında Halabiye ve Kirkisiya, güneyde çölün içinde Resafa, arada da Sura.

Roma sınırında ne işi vardı

Burası MS 1. yüzyılda Fırat boyunca kurulan Roma karakollarından biri olabilir. Sura’da, vali Marcus Ulpius Traianus’un görev yıllarına (73/74-77/78) ait bir yazıt bulundu. Geç Roma’da kentin önemi arttı: Notitia Dignitatum’a göre Legio XVI Flavia Firma’nın komutanı Sura’da oturuyordu ve lejyon kampı kentin içindeydi. Sur, 6. yüzyılda İmparator Iustinianos döneminde yenilendi.

Tarihçi Prokopios, Pers şahı I. Hüsrev’in seferini anlatırken Sura’ya geniş yer ayırıyor. Hüsrev Kirkisiya’dan nehir boyunca Zenobia’ya, bugünkü Halabiye’ye, oradan da Sura’ya yürüdü. Surlar yarım saat bile dayanamadı; Hüsrev kenti aldı ve yaktı. Iustinianos kenti sonra yeniden tahkim ettirdi.

Piskoposluk

Sura, Hierapolis’e (bugünkü Menbiç) bağlı bir piskoposluk merkeziydi. 451’deki Kalkedon Konsili’nde metropolit Stephanos, Sura piskoposu Uranios adına imza attı. Piskopos Marios, Kalkedon karşıtı Yakubî tarafa geçtiği için 518’de görevden alındı. Sura bugün Katolik Kilisesi’nde unvanı yaşayan bir piskoposluk makamı.

Tetrapyrgium ile bağı

Sura’nın yaklaşık 12500 metre güneyinde, Resafa’ya giden yol üzerinde küçük Tetrapyrgium kalesi vardı. İki kale birbirini görebiliyordu ve aralarında işaretle haberleşme bağı kuruluydu. Ayrı kaydında plan ve ölçüleriyle anlatılıyor.

2013-2015 kaçak kazıları

Alan 2013-2015 yıllarında IŞİD döneminde kaçak kazıya uğradı; çıkarılan buluntuların fotoğrafları kamuoyuna yayıldı. Arkeolog Ali Othman bu buluntularda eski Türk runik yazısı gördüğünü ve bunları Hunların 395/396 akınına bağladığını öne sürdü. Bu tek bir araştırmacının iddiası ve tartışmalı; kesin bilgi değil.

Bugün ziyaret edilebilir mi

Doğrulanamadı. Alanın bugünkü yüzey durumu, bekçi olup olmadığı ve yola erişim hakkında güncel bir kaynak bulunamadı. Kaçak kazı çukurları ve bölgedeki patlamamış mühimmat riski yüzünden alana yerel bir rehber olmadan girilmemeli. Gitmeden önce durumu Rakka’da sor.

Neyi kaçırma

Sur kalıntısının dibinden kuzeye, nehre doğru bak. 1996 fotoğraflarında dikili harç kütlesinin hemen arkasında Fırat’ın suyu görünüyor. Lejyonun neden tam bu kıyıyı tuttuğu, yani nehir yolunu ve geçidi, bu tek bakışta anlaşılıyor.