Tell Munbaka (Ekalte)

Tell Munbaka, Esed Gölü’nün doğu kıyısında, eski Fırat vadisinin dik yamacı üstünde duran bir antik kent. 400 metreye 500 metre ölçüsünde, bir zamanlar güçlü surlarla çevrili dikdörtgen bir kentti. Geç Tunç Çağı’ndaki adı Ekalte. Tabka Barajı göl kıyısındaki bölümleri kısmen suya gömdü, ama yüksek ana höyük ayakta. Buradan çıkan tabletler Emar tabletleriyle birlikte okunuyor.

Nerede, nasıl gidilir

Höyük Tabka ilçesinin Cerniye nahiyesinde, gölün doğu kıyısında. Karşı kıyıda Cebel Aruda duruyor; Tell Hadidi 5 kilometre kuzeyde, Habuba Kabira 10 kilometre güneyde. Doğu kıyı yolu Tabka ilçesinden geçiyor, ama alana giden yolun ve kıyının bugünkü durumu doğrulanamadı. Yola çıkmadan Tabka’da sormak gerekiyor.

Kentin adı nasıl bulundu

1907’de William M. Ramsay ile Gertrude Bell alana geldi. Bell bir plan çizdi, çift sur hattını tarif etti ve yeri yanlışlıkla Batlamyus’un Bersiba’sı sandı. Asıl ad tabletlerden geldi. Kazıda 96 kadar çivi yazılı tablet çıktı; 15’inde geçen addan kentin Ekalte olduğu kabul ediliyor.

Tabletler ne anlatıyor

Çoğu mülk satışı gibi mali belgeler. Bir tablette bir kadın 1000 küçükbaş karşılığında satılıyor; bir başkasında Sutu kabilesinden 140 eşek satın alınıyor. Yıllar kentin belediye başkanının adıyla sayılıyordu. Kentin tanrısı Ba’laka. Dört tapınak bulundu: üçü Fırat’a bakan yüksek zeminde, biri kent kapısında.

Neyi kaçırma: Fırat’a bakan tapınaklar

Üç tapınağın durduğu yüksek zemin, kentin eski vadiye en çok hâkim olduğu yer. Aşağıda bugün ırmak yerine göl var, ama tapınakların neden oraya yapıldığı yamaçta durunca anlaşılıyor. Kazılar en çok kuzeydeki tapınak bölgesinde ve güneybatıdaki konut alanında yoğunlaştı.

Kentin başı ve sonu

Akad kralı Şar-kali-şarri’nin adını taşıyan bir tunç kap, kentin erken evresini MÖ 3. binyılın sonuna tarihliyor. Geç Tunç evresi bir yıkım katmanıyla kapanıyor. Yıkımın faili tartışmalı: III. Thutmose, I. Şuppiluliuma ya da bir Emar kuşatması öneriliyor.

Kazı ve bugünkü durum

1964’te Suriye Eski Eserler Müdürlüğü baraj alanında yüzey araştırması yaptı. 1969-1970’te Ernst Heinrich (TU Berlin) alanı ölçtü; 1973-1974’te Winfried Orthmann, 1977’de Alfred Werner Maurer kazdı. 1979’dan sonra kazıyı Dittmar Machule yönetti. 1999 ile 2010 arasındaki sezonlarda Felix Blocher ile birlikte yukarı höyükte, iç kentte ve kuzey kapısında çalışıldı. Buluntular Rakka Müzesi’nde ve kazı evinde tutuluyordu; ikisi de savaş yıllarında yağmalandı. Kazılmış alanlardaki taşlar inşaat için söküldü.