Tetrapyrgium Roma Sınır Kalesi (Kuseyr es-Seyle)

Tetrapyrgium, adı Grekçe “dört kule” demek olan küçük bir Geç Roma sınır kalesi. Sura lejyon kentinin güneyinde, Resafa’nın 16 kilometre kuzeyinde, Strata Diocletiana adlı askerî yolun üstünde duruyor. Kale yaklaşık 38 metreye 37 metre; dört köşesinde çeyrek daire kuleler, içinde 65-70 askerlik bir garnizon vardı. Doğu Suriye’de planı, ölçüleri ve tarihlemesi kazıyla belgelenmiş tek küçük sınır kalesi bu. Bugün alanda ne kaldığı ise bilinmiyor.

Nerede

Sura’nın yaklaşık 12500 metre, yani sekiz Roma mili güneyinde. Kale kuzey yamaçtaki bir terasın üstünde ve ovadan uzaktan görülüyordu; hem Sura ile hem Resafa ile görsel işaret bağı vardı. Yerel adı, Batılı araştırmacıların aktarımıyla Kuseyr es-Seyle. Bu Arapça adın özgün yazımı Arapça bir kaynakta doğrulanamadı.

Kale nasıl bir yapıydı

Plan hafifçe yamuk bir kare. Tek kapı batı yüzün ortasında; giriş yolu üç metreden geniş ve taş döşeli. Doğu duvarı kerpiçten ve dört metreyi aşan yüksekliğe kadar korunmuş; alt kısmı, Roma betonu denen harçlı dolgudan çift cidarlı. Odalar iç avlunun çevresine dizili.

Kalenin yanında bir sivil yerleşim, yani vicus vardı: yaklaşık 230 metreye 250 metre. 6. yüzyılın ilk yarısında yaklaşık iki metre kalınlığında, on kadar kuleli bir surla çevrildi. Su sarnıçlardan geliyordu: biri kalenin 120 metre güneydoğusunda armut biçimli, üç tanesi 250 metre kuzeyinde. Vicusun doğusundaki nekropol en az 18800 metrekare ve mezar soyguncularının açtığı çukurlarla dolu.

Ne zaman kullanıldı

Alandaki en eski Roma buluntuları MS 1. yüzyıldan; vali Marcus Ulpius Traianus dönemine ait buluntular da var. Kazıyı yöneten Michaela Konrad’a göre kale 324’ten sonra yapıldı. Sikkeler 518/527’de, seramik 580’de kesiliyor, yani kale 580 dolayında terk edildi.

720 dolayında, Halife Hişam’ın sikkeleriyle tarihlenen kısa ömürlü bir manastır kuruldu ve kalenin taşlarını yeniden kullandı. 750’den kısa süre sonra yerleşim izleri bitiyor.

Kim buldu, kim kazdı

Piacenza’lı anonim bir hacının 570 dolayında yazdığı seyahatnamede “civitas Tetrapyrgium” diye geçiyor. Çek araştırmacı Alois Musil 1908-1915 yılları arasında kumla örtülü Kuseyr es-Seyle harabesini bu adla eşleştirdi. Ardından Dussaud 1929’da, Poidebard ve Mouterde 1930-1931’de alanı inceledi. Alman Arkeoloji Enstitüsü’nün Şam şubesi 1990’da sondaj yaptı ve 1992-1996 yıllarında Michaela Konrad ile Markus Gschwind yönetiminde kazdı. Sonuçlar Konrad’ın 2001’de yayımlanan Suriye’deki Geç Roma sınırı kitabında ve aynı yıl çıkan Emevî seramiği makalesinde.

Bugün ziyaret edilebilir mi

Doğrulanamadı. Mezar soygunları alanı tehdit ediyordu ve 2011 sonrasında yüzeyde ne kaldığını gösteren bir kaynak bulunamadı. Alanın koordinatı da tek bir kaynağa dayandığı için bu sayfada harita yok. Gitmeyi düşünüyorsan yolu ve alanın durumunu Rakka’da ya da Resafa yolunda yerelden sor.

Neyi kaçırma

Kalenin küçüklüğünü. Bir kenarı 38 metre: Resafa’nın surlarının yanında bir avlu kadar. Böyle bir karakolda 65-70 asker, çölün ortasında iki büyük kentin arasındaki yolu gözlüyordu. Sura ile Resafa kayıtlarıyla birlikte okununca Roma sınırının nasıl işlediği somutlaşıyor: büyük lejyon kentleri, arada da birbirini gören küçük kuleler.