Akşam: sokaklar kaçta canlanır

Suriye şehirlerinde günün asıl kalabalığı akşamüstü çıkıyor. Gündüz görülen bir cadde ile aynı caddenin akşam hâli iki ayrı yer gibi duruyor ve gezginin programı bunu hesaba katmıyorsa şehrin yarısını kaçırıyor. Bu sayfa akşamın nerede geçtiğini ve ne zaman bittiğini anlatıyor.

Akşam ne zaman başlıyor

Başlangıç saati sıcaklıkla belirleniyor, saatle değil. Öğle sıcağında iç kesimde sokak boşalıyor ve dükkânların bir bölümü kepenk indiriyor; ikinci açılış ikindiden sonra geliyor. Güneş kırılınca kaldırımlar doluyor ve kalabalık gece geç saate kadar sürüyor.

Mevsim bunu ikiye ayırıyor. Yazın akşam uzun ve serinlik gece yarısına kadar dışarıda tutuyor; kışın hava beş buçuk gibi kararıyor, sokak erken toplanıyor ve akşam iç mekâna taşınıyor. Aynı şehri ağustos ve ocak akşamında görürsen iki farklı hayat görürsün.

Çarşı kapanıyor, sokak açılıyor

Üstü örtülü tarihî çarşılar akşamın erken saatinde kapanıyor. Halep’te Medine Çarşısı, Şam’da Hamidiye ve Buzuriye tonozların altında karanlık kaldığı için akşam programına girmiyor; oralar sabah ve öğle işi.

Buna karşılık çarşının hemen dışındaki sokaklar açılıyor. Kuruyemişçi, meyve suyu tezgâhı, seyyar mısır ve kaak arabaları akşamla çıkıyor. Yani “çarşı kapandı” demek “alışveriş bitti” demek değil; iş sadece üstü açık sokağa taşınıyor.

Tatlıcı akşamın motoru

Akşamın en kalabalık dükkânı tatlıcı. Aileler yemekten sonra çıkıp künefe, booza ya da bir kutu fıstıklı tatlı alıyor; kuyruk kapıya taşıyor ve sıra beklemek programın parçası sayılıyor. Yanına meyve suyu ve kokteyl tezgâhları geliyor — akşam serinliğinde nar, muz ve avokado kâseleri tezgâhta karışıyor.

Dondurmacı ayrı bir tören. Sakızlı booza tahta tokmakla dövülerek yapılıyor ve işlem tezgâhın önünde ayakta izleniyor. Bunlar gezgin için ucuz ve kolay: sipariş tek kelimeyle veriliyor, oturmak zorunlu değil ve kalabalığın içinde tek başına durmak yadırganmıyor.

Şehir şehir akşam

Şam’da akşam eski şehrin dar sokaklarında ve avlulu lokantalarda geçiyor; Bab Tuma çevresi geç saate kadar açık kalıyor. Şehrin üstündeki Kasiyun yamacı da akşam adresi: yükseklikten şehrin ışıkları görünüyor ve çay ocakları o hattı besliyor.

Halep’te akşam Aziziye ve Cdeyde taraflarında toplanıyor; kale meydanı ve Saadullah el-Cabirî çevresi kalabalığın öteki ucu. Sahilde iş kornişe düşüyor: Lazkiye ve Tartus’ta akşam yürüyüşü deniz boyunca yapılıyor, banklar dolu ve dondurma elden ele geziyor. Humus ile Hama’da akşam daha erken toparlanıyor ve merkez caddeleriyle park çevresinde geçiyor; Hama’da su dolaplarının sesi akşam en iyi duyuluyor.

Tedmür, Busra ve çöl kasabalarında akşam hayatı beklememek gerekiyor. Oralarda gün hava kararmadan bitiyor ve akşam otelin ya da konağın içinde geçiyor.

Kadın ve aile için hangi mekân

Lokanta ve kafelerin bir bölümünde “aile bölümü” var: kadınların ve ailelerin oturduğu ayrı salon ya da kat. Tek başına gezen bir kadın için bu bölüm çoğu zaman en rahat seçenek ve kapıda sormak yeterli. Geleneksel kahvehane erkek ağırlıklı kalmaya devam ediyor; yeni tarz kafelerde ise karma oturum olağan.

Park, korniş ve tatlıcı akşamın en karma yerleri ve aileyle dolu; çocukla gezen için de en kolay adresler bunlar. Yürüyüş kalabalığın içinde kalıyorsa akşam saati sorun çıkarmıyor; kalabalıktan ayrılan ara sokak başka bir mesele.

Elektrik, ışık ve mesafe

Akşamın en pratik meselesi ışık. Elektrik kesintisi günlük ve programlı, sokak aydınlatması çoğu yerde çalışmıyor; caddenin bir bölümü jeneratörle aydınlık, öteki bölümü karanlık olabiliyor. Küçük bir el feneri ya da telefonun feneri akşam programının gerçek gereci.

Karanlık mesafeyi de yanıltıyor. Gündüz on beş dakika yürünen yol akşam daha uzun ve daha karmaşık görünüyor, kaldırım bozuklukları görünmüyor. Dönüş yolunu gündüz bir kez yürümek, akşamı kolaylaştıran en ucuz hazırlık.

Gece ne zaman biter

Şehir içi akşam geç sürüyor ama gezginin günü daha erken bitmeli. Üç sebebi var. Şehirlerarası yolda gece gidilmiyor; kontrol noktaları gece daha ihtiyatlı ve yol aydınlatması çalışmıyor. Dolmuş ve paylaşımlı taksi akşam seyrekleşiyor, dönüş taksisi pazarlığa kalıyor. Ve ülkenin farklı yerlerinde zaman zaman sokağa çıkma yasağı ilan ediliyor, çoğu kez önceden duyurulmadan.

Uygulanabilir tek kural şu: akşam nerede olacağına sabah karar ver ve dönüşü otelden sor. Otel resepsiyonu o haftanın durumunu senden iyi biliyor ve akşam saatini en doğru oradan öğreniyorsun.