Düğün, taziye ve bayram: denk gelirsen ne yaparsın

Suriye’de gezginin karşısına çıkan törenlerin çoğu bileti olan bir şey değil. Sokakta yürürken içine giriliyor: bir konvoy korna çalarak geçiyor, bir kaldırıma sandalyeler diziliyor, bayram sabahı bütün mahalle aynı yöne yürüyor. Bu sayfa o anlarda ne yapılacağını anlatıyor. Hangi bayramın hangi tarihe düştüğü bölümün takvim sayfasında.

Zaffe: düğün önce duyuluyor

Düğünü görmeden önce duyuyorsun. Davul ve mizmar kapının önünde çalıyor, alkışlı bir alay gelin ile damadı ortasına alıp eve ya da salona yürüyor; buna zaffe deniyor. Sokaktaki bölüm kısa sürüyor, asıl gece salonda geçiyor. Araba konvoyu ayrı bir iş: korna çalarak şehir turu atıyor ve gençler camdan sarkıyor.

Durup bakmak sorun değil, hatta bekleniyor. Alkışa katılmak da yadırganmıyor. Dikkat edilecek tek şey kamera: kalabalığın geniş karesi genellikle hoş karşılanıyor, kadınların yakın planı karşılanmıyor. Emin değilsen çekme.

Düğüne davet edilirsen

Davet gerçek olabilir ve çoğu zaman öyle. Kabul edeceksen üç şeyi bil. Birincisi kıyafet: erkek için gömlek, kadın için omuz ve dizi kapatan bir giysi yeterli; salon düğünlerinde çevre senden daha şık giyiniyor. İkincisi ayrım: bazı düğünlerde kadınlar ve erkekler ayrı salonlarda, bazılarında birlikte. Kapıda hangisi olduğu görülüyor ve sorulabiliyor.

Üçüncüsü hediye. Suriye’de düğün hediyesi çoğunlukla zarf içinde para ve gelin ile damada elden veriliyor. Yabancı bir misafirden bu beklenmiyor; tatlı ya da çiçek götürmek de kabul görüyor. Bir saat kalıp teşekkür ederek ayrılmak kabalık değil, çünkü gece geç bitiyor ve kimse senden sonuna kadar kalmanı beklemiyor.

Taziye çadırı: kaldırımdaki sandalyeler

Bir kaldırımda ya da sokağın kapatılmış bir bölümünde sıra sıra dizilmiş sandalyeler, üstünde bir tente ve duvarda ölenin adının yazılı olduğu bir ilan görürsen orası taziye çadırı. Genellikle ölümü izleyen üç gün kuruluyor ve mahalleden geçen herkes içeri girip oturuyor.

İşleyişi basit. Girip selam veriyorsun, boş bir sandalyeye oturuyorsun, sade kahve küçük fincanlarda dolaştırılıyor. Bir fincan içilir, fincan geri verilirken hafifçe sallanır — “yeter, teşekkürler” demenin yolu bu. On beş dakika oturmak yeterli ve kalkarken “el-bakiye bi-hayatek” deniyor. Kadınlar taziyeyi çoğu zaman evde, ayrı olarak kabul ediyor.

Burada iki kesin kural var: fotoğraf çekilmiyor ve ölüm sebebi sorulmuyor. Anlatmak isteyen kendisi anlatıyor.

Bayram sabahı: namaz, mezarlık, ziyaret

Ramazan ve Kurban bayramlarının ilk sabahı belirli bir sırayla geçiyor. Erken saatte bayram namazı kılınıyor; cami dolduğu için cemaat avluya, sokağa ve boş alanlara taşıyor. Namazdan sonra mezarlık ziyareti geliyor — aileler kabirlere gidiyor, mezarlık kapısında yeşillik ve gül satılıyor. Sonra akrabalık ziyaretleri başlıyor ve gün ev ev sürüyor.

Gezginin işine yarayan iki not. Sabahın ilk saatlerinde çarşı ve lokantalar kapalı, öğleye doğru açılıyor ve tatlıcılar günün en kalabalık dükkânı oluyor. Çocuklara bayram harçlığı veriliyor; sokakta sana “iyd mubarek” diyen bir çocuğa gülümseyip aynısını söylemen yeterli, para vermen beklenmiyor.

Doğum, sünnet ve öteki sevinçler

Sevinçli günler komşuya tabakla duyuruluyor. Doğumda meğli pişirilip dağıtılıyor: pirinç ununa kimyon, tarçın ve anason giren, üstüne ceviz, badem ve fıstık konan bir tatlı. Halep’te aynı işi mamuniye görüyor ve komşuya gönderilmesi yerleşik bir âdet.

Kapına böyle bir tabak gelirse boş göndermek doğru değil; tabak içine küçük bir şey konarak iade ediliyor, çoğu zaman şeker ya da meyve. Sünnet ve nişan da benzer biçimde dağıtımla duyuruluyor. Bir otelde ya da bir evde kalıyorsan bu tabaklar sana da geliyor.

Hristiyan bayramları ve iki Paskalya

Suriye’de Paskalya iki ayrı tarihte kutlanıyor, çünkü kiliseler iki ayrı takvim kullanıyor. Bunun gezgine yansıması şu: Şam’da Bab Tuma ve Kassa çevresinde, Halep’te Cdeyde ve Aziziye’de kiliseler iki ayrı hafta sonu dolup taşıyor ve mahalle iki kez bayram yapıyor.

Paskalya öncesindeki Palmiye Pazarı en görünür gün. Kiliseler çocuklarla doluyor, elde mum ve zeytin dalı taşınıyor ve mahallede yürüyüş yapılıyor. Saatini mahalleden sor; kiliseden kiliseye değişiyor. Ayine girmek serbest ama ayin sırasında dolaşılmıyor ve fotoğraf ancak izinle çekiliyor.

Üç ortak kural

Fotoğraf. Törenlerin hepsinde aynı ölçü işliyor: geniş kare genellikle sorun değil, insanların yüzü izin ister, kadınların ve yas tutanların yakın planı çekilmez.

Kıyafet. Törene giriyorsan omuz ve diz kapalı, koyu renk. Taziyede parlak renk ve şort açıkça yanlış duruyor.

Para. Düğünde zarf yerelin işi, taziyede hiçbir şey verilmiyor, bayramda çocuğa harçlık aile içinde dönüyor. Yabancı misafirden para beklenmiyor ve vermeye çalışmak çoğu zaman rahatsızlık yaratıyor.