Çöl mantarı (kemae)

Kemae, kışın yağmurundan sonra çölde toprağın altında olgunlaşan yabani bir mantar. Toprak yüzeyi çatlar ve kabarır; toplayıcı o çatlağı okuyup kazıyor. Tane 5 ile 15 santimetre arasında bir derinlikte duruyor, ağırlığı 30 gramdan 300 grama kadar değişiyor — kimi fındık kadar, kimi portakal. Suriye’de mevsimi ilkbaharın başı ve o birkaç hafta dışında bulunmuyor.

Nasıl bulunuyor

Mantarın kendisi görünmüyor, izi görünüyor. Toprağın altında büyürken yüzeyi yukarı itiyor; kuruyan zeminde ince bir çatlak ya da küçük bir kabartı bırakıyor. Toplayıcılar bu izi tanıyor ve elle kazıyor. Yağmur az düşerse mevsim zayıf geçiyor, o yıl pazarda fiyat da yukarı gidiyor; yani iyi sezon doğrudan kışın yağışına bağlı.

Çeşitleri

Adlarıyla ayrılıyorlar. Zubeydi beyaza çalıyor ve en irisi; halasi kırmızı ve daha küçük, kimi yörede zubeydiden lezzetli ve pahalı sayılıyor. Cibi siyaha çalan kırmızı ve çok küçük. Hobar dışı siyah içi beyaz; asıl kemaeden önce çıkıyor ve onun habercisi sayılıyor, kalitesi en düşük olanı da bu. Pazarda hangi ad söyleniyorsa fiyat ona göre.

Nerede ve ne zaman satılıyor

Badiye’den toplanıp Tedmur, Humus, Hama, Rakka ve Deyrizor pazarlarına iniyor. Satış kiloyla, tezgâh üstünde toprağıyla birlikte; alıcı iriliğine ve türüne göre seçiyor. Mevsim şubat ile nisan arasında dar bir aralık. O aylarda Tedmur’a giden biri için çarşıda gerçekten karşılaşılan bir şey, yılın kalanında ise yok.

Toplama alanları güvenli değil

Burada bir uyarı gerekiyor ve yuvarlanmadan yazmak doğru olanı. Kemae toplama alanları Badiye’nin içinde ve bu alanlar hem mayınlı hem güvenliksiz. 2023’te es-Suhne yakınındaki çölde toplayıcılara yapılan saldırıda 61 sivil, aynı yıl Hama çölünde 36 toplayıcı öldürüldü. Pratik karşılığı açık: çarşıda görülen mantar güvenli, toplandığı yer değil. Mantar toplamak için kırsala çıkma; sitedeki güvenlik ve nereye gidilir rehberleri de aynı şeyi söylüyor.