Hama Kalesi

Şehrin ortasında, Asi’nin batı yakasında yükselen höyük. Adı kale ama ayakta duran bir kale yok: tepe bugün ağaçlandırılmış ve halka açık bir park olarak kullanılıyor. Höyük Hama’nın ilk yerleşim yeri; kazılar burada 13 arkeolojik katman saydı, en eskisi milattan önce beşinci binyıla, en yenisi Memlûk dönemine iniyor. Milattan önceki birinci binyılda tepe, Aramî Hamat Krallığı’nın merkeziydi ve şehre adını veren de o krallık.

Nasıl gidilir

Şehir merkezinden yürüyerek. Azm Sarayı ve büyük su dolapları höyüğün 400 metre kadar doğusunda, nehir kıyısında kalıyor; kıyı yürüyüşünü bitirip batıya dönünce höyüğün eteğindesin. Yamacı taş bir istinat duvarı ve döşeli bir meydan çeviriyor, çıkış oradan.

Kale nereye gitti

Tepedeki ilk hisarı Selevkoslar kurdu; şehir o dönemde Epiphaneia adını taşıyordu. Roma’dan sonra Ebû Ubeyde bin Cerrah’ın fethiyle el değiştirdi, ardından sırayla Karmatîlerin, Halep’ten Mirdasîlerin ve Zengîlerin eline geçti. 1157 depremi kaleyi yıktı; Nureddin Zengi onu onardı ve şehrin surlarını güçlendirdi. Eyyûbî döneminde kale Selahaddin’in dayısı Şehabeddin Mahmud’un elindeydi. Moğollar 1258’de yıktı, Baybars yeniden yaptırdı. 1401’de Timur Suriye’ye yürüyünce şehrin ileri gelenleri anahtarları götürüp aman istedi; aman verildi, ama kalenin yıkılması emredildi. Osmanlı döneminde askerî değeri kalmadı ve yapıdan geriye bir şey kalmadı.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Yamacı çıkmak, tepedeki düzlüğü dolaşmak ve manzarada durmak bu süreye giriyor. Gezilecek bir iç mekân yok; buranın verdiği şey kesit ve manzara.

Ne görülür

Önce höyüğün kendisi: kaleden geriye yamacı çeviren taş kaplama kaldı ve parçaları hâlâ açıkta. Tepede 1931-1938 arasında Danimarka heyetinin Harald Ingholt yönetiminde açtığı kazı çukurları duruyor — kesilmiş toprak yüzler, temel izleri, tek tük duvar parçaları. Çukurların arası ve çevresi çam ve servi dikilerek yeşillendirildi, yani gördüğün şey kazı alanıyla park arasında bir yer. Kazıda iki yanında bazalt aslan bulunan bir merdiven ve bir sunak çıktı; aslan parçalarının bir bölümü bugün Kopenhag’daki Danimarka Ulusal Müzesi’nde.

Neyi kaçırma

Tepeden kuzeye bakışı. Nehir hattı, su dolapları ve karşı yakadaki Ebü’l-Fida Camii aynı çerçeveye giriyor; Hama’nın planını tek bakışta anlatan yer burası.