Hirbet Mesakib Kutsal Alanı

Süveyda ile Si’ arasındaki antik yolun ortasında, bir havuzun yanında küçük bir kutsal alan ve köşe kuleli büyük bir yapı. Kutsal alan MÖ 2. yüzyılın sonunda kuruldu ve iki evre geçirdi: ilkinde dikili taşlar ve figürlü bazalt panolar, ikincisinde apsisli küçük bir cella. MS 1. yüzyılın sonunda ya da 2. yüzyılın başında terk edildi. Kanavat’ın hemen dışındaki Si’ tapınaklarıyla aynı kült çevresine ait ama ayrı bir alan ve kendi kazısı var.

Nerede

Süveyda’nın kuzeydoğusunda, Kanavat ve Si’ yönündeki eski yol hattının üstünde. Antik yolun kuzeyinde, alana adını veren eski mezranın kalıntıları olabilecek izler var. Güneyinde havuz (birke), kutsal alan ve kuleli yapı bir arada. Konumu tek bir kaynaktan geldiği için bu sayfada harita yok; yolu Kanavat’ta sormak gerekiyor.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Kutsal alanın avlusu küçük; zamanın çoğu kapıdaki kabartmalara ve kuzeydeki kuleli yapıya gidiyor.

Kutsal alan

Kutsal alan yaklaşık 17 metreye 19 metrelik bir temenos, yani duvarla çevrili kutsal avlu. Çift yüzlü, çokgen taş örgüden duvarı iri bazalt blokların üstüne oturuyor. Yalnızca doğu ve kuzey kesimleri ayakta; doğuda 170, kuzeyde 130 santimetreye kadar. Doğu duvarında eksenden kaydırılmış, yaklaşık 150 santimetre genişliğinde bir kapı var. Kapının kuzey sövesinde bir boğa başı kabartması, yanındaki cephede güneş kursları ve kısa Aramice kazıma yazılar duruyor. Yazıları inceleyen Laïla Nehmé onları MÖ 2. yüzyılın sonuna, Si’deki yazıya yakın bir üsluba tarihliyor; metinler yalnızca kişi adlarından oluşuyor.

İki evre

İlk evrede, MÖ 2. yüzyılın sonu ile 1. yüzyılın başı arasında, girişin önünde 40 santimetre yüksekliğinde tek parça bir kireçtaşı sunak duruyordu. Yıkıntı katmanında zikzak, çapraz ve dalgalı çizgilerle ya da güneş kursu, sancak taşıyan bir figür, boğa başı ve çift yılanla bezeli bazalt panolar çıktı; kademeli bir sergileme kaidesinin parçaları oldukları düşünülüyor. Yanlarında dört stel parçası ve taştan bir boğa bulundu. En erken tarihi, IV. Antiokhos’un bir sikkesi (MÖ 175-164) ve Efes’ten gelmiş Helenistik kandiller veriyor.

Alan bir süre boş kaldı. MS 1. yüzyılda ikinci evre başladı: eski kaidenin yerine arka duvarı apsisli küçük bir cella yapıldı, eski depolar dolduruldu. Bu evreden boynuzlu bir sunak, Si’deki Baalşamin tapınağındakine benzeyen Korint başlıklı bir stel ve asma dalı bezekli, üstünde kanatlı kartal olan küçük bir niş kaldı. Kanatha’da, yani bugünkü Kanavat’ta basılmış iki Domitianus sikkesi (94-95 ve 96-97) alanın son kullanımını gösteriyor.

Kuleli yapı

Kutsal alanın kuzeyinde, güney duvarını onunla paylaşan yaklaşık 40 metreye 30 metrelik bir muhafaza var. Çift yüzlü çokgen taş örgüden, eteği şevli bir kaplamayla güçlendirilmiş; içi dikdörtgen bölmelere ayrılıyor. Yalnızca kule çekirdeği kazıldı. İlk evrede ortadaki bir destekle örtülü tek bir odaydı; sonra ikiye bölündü ve bölme duvarındaki açıklıklar Havran’ın Roma dönemi evlerindeki yemliklere benziyor. Kule MÖ 1. yüzyılda yapıldı, MS 3. yüzyılda terk edildi.

Neyi kaçırma

Kuzey duvarı boyunca L biçiminde dizilmiş yedi dikili taşı. Kazı onları ikinci evrenin dolgusunun altından çıkardı. Kaynaklar bu yontulmamış kült taşlarına İbranice massebot, Arapça ensab diyor. Mesakib’de onlarla, sonradan gelen Roma tarzı cella aynı avluda üst üste duruyor: aynı yerde iki ayrı ibadet biçimi.

Kazı ve sonrası

Alanı 1998 ve 1999’da Michel Kalos yönetimindeki ekip, Frédéric Renel’in katılımıyla kazdı. Kutsal alan antik çağdan beri yağmalanmıştı. 6. yüzyılda sınırlı bir kullanım görüldü; Orta Çağ ve Osmanlı döneminde yer göçebe kampı ve ağıl oldu.

Bugünkü durum

Alanın çevresi kermes meşesi korusuydu ve bu koru 10 Haziran 2001’de ilan edilen 653 hektarlık Dımne orman koruma alanının içinde kalıyordu. Yerel basın ve Syria Report, korunun 2012’den sonra yasadışı kesimle ve 2020’deki büyük bir yangınla küçüldüğünü, Aralık 2024’ten sonra kalan ağaçların da büyük ölçüde kesildiğini yazıyor. Süveyda vilayeti temmuz 2025’ten beri çatışmanın içinde. Kalıntıların bugünkü hâli ve erişim doğrulanamadı.