Kefr Muharebesi Anıtı

Süveyda’nın güneydoğusundaki Kefr köyünde, 22 Temmuz 1925 sabahı yaşanan çarpışmanın anıtı. Sultan el-Atraş’ın Dürzî ve bedevi atlıları burada bir Fransız kolunu yarım saat içinde dağıttı. Ay bitmeden Cebel’in tamamı onun denetimine geçti ve çarpışma ülke çapındaki Büyük Suriye Devrimi’nin başlangıcı sayıldı. Anıtın ne zaman dikildiği kaynaklarda geçmiyor; bu sayfanın gövdesi olayın kendisi.

Nasıl gidilir

Kefr Süveyda’dan 12 kilometre kadar uzakta, 1360 ile 1650 metre arasında dört tepenin arasına kurulmuş. Tepelerin en bilineni Tell Kulayb. Köyün 271 hektarı meşe ve palamut meşesi ormanı; Ayn Musa, Ayn el-Ulayka ve Ayn er-Rasfa gibi pınarları var. Hebran köyü birkaç kilometre güneyde.

Çarpışmaya nasıl gelindi

12 Temmuz 1925’te Fransız yetkililer, Cebel’in Fransız askerî valisi Yüzbaşı Carbillet hakkındaki şikâyetleri görüşme bahanesiyle Atraş ailesinin önde gelen beş şeyhini davet etti. Gelen üçünü, Abdülgaffar, Nesib ve Hamed’i tutukladı. Davet bir tuzaktı. Mitib ve Sultan el-Atraş gitmemişti; Sultan akrabalarının tutuklandığını duyunca Cebel’in köylerinden gönüllü toplamaya başladı. 18 Temmuz’da adamları Mitin köyü yakınında bir Fransız keşif uçağını düşürüp iki pilotu esir aldı. İki gün sonra Salhad’ı ele geçirdiler.

22 Temmuz sabahı

Yüzbaşı Gabriel Normand, Cezayirli ve Suriyeli sipahilerle Suriye Lejyonu askerlerinden oluşan 166 kişilik bir kolla pilotları kurtarmak için Süveyda’dan yola çıktı. 21 Temmuz akşamı Salhad yolunda, Kefr’in dışında kamp kurdu. Sultan’ın elçileri tutuklu şeyhlerin serbest bırakılması ve kolun Süveyda’ya dönmesi için müzakere önerdi; Normand reddetti. Ertesi gün şafakta Kefr’in Dürzîleri ile Serdiye ve Sulut kabilelerinden bedevi atlılar çevredeki tepelerden ve yakındaki vadiden inip kolun savunma karesini dağıttı. Çarpışma otuz dakika kadar sürdü. Saldıranların sayısı için tahminler, Suriyeli gazeteci Münir er-Reyyis’in 150’si ile Fransızların binlerce demesi arasında. Tarihçi Philip Khoury askerlerin yarısından fazlasının öldüğünü yazıyor; Kais Firro ile Daniel Neep’e göre ise yalnızca birkaçı kurtulup haberi ulaştırabildi.

Sonrası

Aynı gün Sultan Süveyda’ya yürüdü, Fransız garnizonunu kaleye kapattı ve kuşattı. Firro’ya göre Kefr çarpışması ile Süveyda kuşatması, iki tarafın da genel bir ayaklanmanın başladığını anladığı an oldu. Zafer, Fransızlarla iyi geçinen şeyhleri de Sultan’ın yanına çekti. Temmuz sonunda gönüllülerle büyüyen güç 8000 ile 10000 kişiye ulaşmıştı.

Neyi kaçırma

Tell Kulayb’ın yamacı. Çarpışmayı anlatan kaynakların hepsi saldırının köyü çevreleyen tepelerden geldiğini söylüyor; dört tepenin en bilineninden bu çemberin nasıl kapandığı görülüyor. Kefr bu dağlarda daha önce de direnmişti: 1910’da Osmanlı komutanı Sami Paşa el-Faruki’nin seferine karşı çarpışmalardan biri köyün çevresinde oldu ve onu Sultan’ın babası Zukan el-Atraş yönetti.

Köyün eski katmanı

Tell ez-Zuheyr’de Kalkolitik döneme uzanan konut ve sur izleri, Tell Kulayb’da Nabatî kalıntıları anılıyor. Köyde 391 tarihli bir kilise ile 692 tarihli Aziz Corcis Kilisesi’nin varlığı kaydedilmiş. Bugünkü köy 1862’de yeniden iskân edildi; o zamana kadar yerleşmesi zor bir harabe sayılıyordu.

Bugünkü hâli

Kefr Süveyda vilayetinde ve vilayet temmuz 2025’ten beri silahlı çatışmanın içinde. Anıtın ve köyün bugünkü durumu bağımsız kaynaklarla doğrulanamıyor, bölgeye erişim düzenli değil. Bu sayfa Kefr’de ne olduğunu anlatıyor; bugün gidilebileceğini söylemiyor.