Mezraa Muharebesi Anıtı

Süveyda’nın 12 kilometre kuzeybatısında, el-Mezraa köyünün yanında, 2-3 Ağustos 1925’teki muharebenin şehitleri için 1970’te dikilen anıt. Sultan Paşa el-Atraş komutasındaki Dürzî ve Bedevi atlılar burada General Roger Michaud’nun ağır silahlı kolunu bozguna uğrattı. Zafer, Büyük Suriye Devrimi’ni Cebel’in dışına, Fransız mandasının büyük kısmına yaydı. Anıt, muharebenin kahramanı sayılan Süleyman el-Akbani’yi de anıyor.

Nasıl gidilir

Süveyda’dan İzra’a giden eski yolla 12 kilometre. Anıt Ayn el-Mezraa pınarının yakınında, yolun batısında duruyor ve Süveyda yönünden gelirken görünüyor: koyu taştan ince, yüksek bir dikili anıt ve dibinde alçak bir yapı.

Ne kadar sürer

Yarım saat. Anıtın çevresi ve ovaya bakış; muharebenin geçtiği düzlük etrafta açık.

Muharebeye nasıl gelindi

22 Temmuz 1925’te Sultan el-Atraş’ın adamları Kefr’de bir Fransız kolunu dağıtmıştı. Bunun üzerine General Michaud Şam’daki karargâhında Dürzîlere karşı bir cezalandırma seferi hazırladı. İsyancılar 29 Temmuz’a kadar Şam-Deraa demiryolunu Mismiye’de, İzra’-Süveyda yolunu da yer yer tahrip ederek ilerleyişi yavaşlattı. İzra’da yaklaşık 1000 Fransız ve 2000 Suriyeli ve Afrikalı sömürge askerinden oluşan bir kol toplandı: üç buçuk piyade taburu, kanatlarda üç süvari bölüğü, arkada zırhlı araçlar ve topçu. Kol 31 Temmuz’da yaz sıcağında yürüyüşe çıktı.

2-3 Ağustos

Kol 25 kilometrelik yürüyüşten sonra 2 Ağustos’ta Cebel’in eteğindeki el-Mezraa’ya vardı. Arazi düz, açık ve çıplaktı; Cebel’in yamaçlarından her hareket görülüyordu. Yaklaşık 500 Dürzî ve Bedevi atlı kola saldırdı, kayıp verdirdi ve geri püskürtüldü. 3 Ağustos’un ilk saatlerinde ikinci saldırı cephane kafilesine yöneldi ve onu İzra’a çekilmeye zorladı. Sıcak ve susuzluk karşısında Michaud da geri çekilme kararı verdi. Çekilen kolu gören atlılar yeniden saldırdı ve çekilme bozguna döndü. Artçıyı tutan Madagaskarlı sömürge piyadelerinin 42. taburu dağıldı; ikinci komutan Binbaşı Jean Aujac savaş alanında kendini vurdu. Muharebenin sonunda 1029 asker ölü ya da yaralıydı, kalanların önemli bir kısmı esir düştü ya da kaçtı.

Sonrası

İsyancılar 2000 tüfek, cephane, birkaç makineli tüfek ve bir top bataryası ele geçirdi. 14 Ağustos’ta Havran’daki Ümmü Velad köyünde esir değişimi yapıldı; törene 2000’i aşkın Dürzî atlı katıldı. Fransız garnizonu Süveyda kalesinde bir süre daha tutundu ve 24 Eylül’de kenti terk etti. Michaud Fransa’ya geri çağrıldı, yerine General Maurice Gamelin geldi. Haber Şam’a ulaşınca milliyetçiler harekete geçti ve sonraki aylarda mandanın büyük kısmında isyan başladı.

Neyi kaçırma

Anıtın yanından ovaya bak. Kaynaklar Sultan el-Atraş’ın Fransız kolunu Cebel’in yamaçlarından açıkça izleyebildiğini yazıyor; düz ve ağaçsız arazi, kolun her hareketinin neden yukarıdan görülebildiğini bugün de gösteriyor. Mezraa, Kefr Muharebesi Anıtı ile birlikte okunmalı: Kefr isyanın başladığı, Mezraa yayıldığı yer.

Köy

Köyün eski adı es-Sicn, yani “zindan”. Rivayete göre ad ya kuruyan eski bir pınardan ya da eski bir hapishaneden geliyor. Bugünkü adını yeşilliğiyle bilinen Ayn el-Mezraa pınarından alıyor ve ad 1925 muharebesinin anısına resmîleşti. Köyde 179-180 yılına tarihli yazıtlı bir taş bulundu. 2004 sayımında nüfus 2454’tü; çoğunluk Dürzî, Hristiyanlar ve Sünni Bedeviler azınlıkta.

Bugünkü durum

El-Mezraa, temmuz 2025’te Dürzî silahlı gruplarla Bedevi aşiretler arasındaki ağır çatışmaların yaşandığı yerlerden biriydi ve hükümet güçleri kasabaya girdi. Anıtın bugünkü hâli ve bölgeye erişim doğrulanamadı; bu sayfa Mezraa’da ne olduğunu anlatıyor, bugün gidilebileceğini söylemiyor.