Bab Bağdad

Rakka’nın en çok fotoğraflanan yapısı bir kapı. Abbasî surunun güneydoğu ucunda, tek başına, pişmiş tuğladan. Cephe yaklaşık sekiz metre eninde ve beş metre yüksekliğinde; ortadaki kapı boşluğunun üstünde kırık bir kemer var, iki yanında birer süs nişi. Asıl işi cephenin üst yarısı yapıyor: iki sıra halinde dizilmiş nişlerden oluşan geniş bir friz, alt sıradakiler yarım daire kemerli, üsttekiler üç dilimli. Tuğlanın yüzeyde bu kadar oynadığı başka bir Suriye kapısı yok.

Nasıl gidilir

Sur hattının güneydoğu köşesinde, şehir merkezinin doğusunda. Yanı başında Üveys el-Karanî Camii vardı; Rakka’nın koruyucu velisi sayılan sahabenin makamı üstüne kurulmuş yeni camiydi ve 2014’te havaya uçuruldu. Kapının çevresi düz ve açık, araçla dibine kadar gidiliyor.

Ne kadar sürer

Yirmi dakika. Yapı tek parça; içine girilmiyor, çevresinde dönülüyor. Cepheyi görmek için sabah ışığı gerekiyor, öğleden sonra kapı kendi gölgesine düşüyor.

Ne görülür

Kapı boşluğu içeriden yaklaşık bir metre derinliğinde bir girinti ile bir dehlize açılıyor; girintinin üstünde eskiden kubbe vardı. Tuğla örgü yer yer onarımlı: Abbasî surları ile bu kapı 1980’lerde koruma altına alındı ve o çalışmada yeni tuğla kullanıldı. Kapının iki yanından sur hattı kuzeye doğru uzanıyor, burçlar sırayla görülüyor.

Neyi kaçırma

Adı büyük ihtimalle yanlış. Alman arkeolog Herzfeld kapıyı Harun Reşid dönemine bağladı, İngiliz araştırmacı Creswell 772’deki Mansur inşasına; İngiliz mimarlık tarihçisi John Warren ise dört merkezli kemerin gelişimine bakarak yapının 11. yüzyıldan sonraya ait olduğunu söyledi. Bugün kabul edilen tarihleme Warren’ınkine yakın, yani kapı Bağdat’ı kuran halifenin değil, ondan üç yüzyıl sonrasının işi. “Bab Bağdad” adını da muhtemelen Osmanlı karakolunun çevresine 19. yüzyılda yerleşen yeni Rakkalılar koydu; 1873’te şehri gören gezgin Edward Shaw eski surların içinde kara çadırlardan başka bir şey bulamamıştı.