Tuttul (Tell Bia)

Rakka’nın 3 kilometre kuzeydoğusunda, Belih ırmağının Fırat’a kavuştuğu düzlükte 40 hektarlık bir höyük. Çivi yazılı belgelerde Tuttul adıyla geçen kentin yeri burası; Arapça adı Tell Bia, yani “kilise höyüğü”, tepede bulunan Bizans manastırından geliyor. İki ad üst üste duran iki kenti anlatıyor.

Nasıl gidilir

Rakka’dan kuzeydoğuya çıkan yolla kısa bir sürüş. Höyük tarlaların ortasında, uzaktan tek bir sırt gibi görünüyor. Bekçi kulübesi, tabela ya da gişe yok; yaklaşımı yerel olarak sormak gerekiyor.

Ne görülür

Merkezî tepe ile onu çeviren alçak sırtlar. O sırtlar sur duvarının kalıntısı ve höyüğün sınırını çiziyor. Kazı yarmaları hâlâ açık; kerpiç duvarlar kesitte katman katman okunuyor.

Ne kaldı

Alman Şark Cemiyeti adına Eva Strommenger başkanlığındaki ekip 1980 ile 1995 arasında burada kazdı. Tepenin en üstünde mozaik döşemeli bir Bizans kilisesi ve yemekhanesi çıktı; altında Şamşi-Adad dönemine, yaklaşık 1800 yılına tarihlenen çivi yazılı tabletlerin bulunduğu saray, onun da altında Erken Tunç sarayı ve Akkad dönemi yapısı vardı. Savaş yıllarında höyük ağır kaçak kazı gördü; uydu görüntüleri iş makinesiyle açılmış tünelleri gösteriyor. Bulduğun manzara bu ikisinin toplamı.

Neyi kaçırma

Tuttul, tahıl tanrısı Dagan’ın tapınağıyla tanınıyordu. Akkadlı Sargon’un kendi metni onu “Tuttul’da Dagan’ın önünde eğildi” diye anlatır; tanrı da ona Mari’yi, Yarmuti’yi ve Ebla’ya kadar yukarı ülkeyi vermiştir. Höyüğün üstünde dururken ayağının altındaki tepenin bir imparatorluk kuruluş metnine geçtiğini bilmek, manzarayı değiştiriyor.