Zekir Antik Köyü

Leca lav platosunun doğu kenarında, Şam–Süveyda yolu üstünde bazalttan bir köy. Havran’ın taş mimarisini tek yerde okumak için iyi bir örnek: taştan kapılar ve pencereler, uzun bazalt levhalarla örtülmüş damlar, savunma kuleleri, vadiden su taşıyan kanallar. Evlerin duvarlarına antik bir tapınağın bezemeli taşları karışmış.

Nasıl gidilir

Şam’a 58, Süveyda’ya 42, Şahba’ya 25 kilometre; yükseklik 730 metre kadar. Köy Vadi el-Liva’nın kenarında ve ana yoldan ulaşılıyor. 2004 sayımında nüfusu 519’du, çoğu Dürzî; köyde Makam Şit adlı bir Dürzî türbesi var.

Kimler yaşadı

Arapça kaynaklara göre Nabatîler burada MÖ 1. yüzyıldan itibaren yaşadı. MS 2. yüzyılda bir tapınak yapıldı ve Bizans döneminde kiliseye çevrildi. Tapınağın kime adandığı konusunda kaynaklar ayrışıyor: Arapça kaynak gök tanrısı Baalşamin diyor; Fransız epigrafistler Sartre-Fauriat ile Sartre’ın yayımladığı yazıt ise tanrıyı adıyla anmıyor, yalnızca kutsal sıfatını veriyor.

Ne görülür

Eski evler çoğunlukla iki katlı ve avlulu; merdiven kapının hemen arkasında. Kapılar ve pencereler tek ya da iki kanatlı taş levhalar. Revaklı avlusu olan iki ev özellikle iyi örnek. Damlar rabd denen uzun bazalt levhalarla örtülü. Köyün güneyinde MS 2. yüzyıl başından kalma, içinde kemer ve gömü nişleri olan büyük bir mezar yapısı, kuzeyinde kayaya oyulmuş mezarlar var. Vadi el-Liva’nın suyunu köy havuzlarına taşıyan kanallar ve yağmur suyuyla dolan kuyular da görülüyor.

Neyi kaçırma

Evlerin duvarlarına bak. Arkeolog Jacqueline Dentzer-Feydy tapınağın parçalarını bugünkü evlerin içinde tespit etti; aralarında S biçimli asma motifiyle oyulmuş bir korniş parçası var. Adnan Bounni bu parçaları 2. ve 3. yüzyıla tarihliyor. Tapınak çevresinden çıkan buluntular arasında Athena’nın aigis’ini giyen bir kadın figürü, at ve kartal kabartmaları, zırhlı bir Roma askerinin gövdesi ve bir yüzbaşının adağı sayılan yazıtlı bir blok var.

Gezginler ne yazdı

Burckhardt 1812’de köyü Leca’daki harabelerin arasında kaydetti. Prusya’nın Şam konsolosu Wetzstein 1860’ta vadinin doğusundaki güzel bir tapınak kalıntısını ve devşirme taşla yapılmış terk edilmiş bir camiyi anlattı. 1898’de Revue Biblique’te yazan Séjourné güzel oyulmuş bir frizi ve üç büstlü büyük bir levhayı gördüğünü, büstlerin yüzlerinin ise tahrip edildiğini not etti.

Bugünkü hâli

Zekir Süveyda vilayetinde, Leca’nın kenarında; vilayet temmuz 2025’ten beri silahlı çatışmanın içinde. Köyün bugünkü durumu bağımsız kaynaklarla doğrulanamıyor, bölgeye erişim düzenli değil. Bu sayfa Zekir’in ne olduğunu anlatıyor; bugün gidilebileceğini söylemiyor.