Suriye’de hamamlar: hangileri ayakta

Suriye’de hamam üç ayrı hâlde karşına çıkıyor ve ikisini birbirine karıştırmak boşuna yol demek. Bir kısmı hâlâ asıl işini görüyor: kapıdan girip yıkanabiliyorsun. Bir kısmı savaştan sonra onarıldı ve yeniden açıldı. Biri de kalıntı — orada yıkanmıyorsun, planı okuyorsun. Bu sayfa hangisinin hangi durumda olduğunu söylüyor; hamamın içinde nasıl davranılacağı ayrı bir sayfada.

Şam: çalışan iki hamam

Nureddin Hamamı 12. yüzyılda Nureddin Zengi’nin yaptırdığı yapı ve hâlâ açık. Bzuriye Çarşısı’nın içinde, Esad Paşa Hanı’na yakın; kapı çarşı seviyesinde ve dışarıdan sıradan görünüyor, asıl mekân aşağıda. Melik ez-Zahir Hamamı ondan da eski: yapı 985’e, yani Fatımî dönemine tarihleniyor ve Eski Şehir’deki pek çok anıttan yaşlı. Zahiriye Medresesi’nin bitişiğinde ve o da müşteri alıyor; soyunmalık kubbesi ile mermer kakmalı havuzu görülmeye değer.

Halep: onarılıp yeniden açılanlar

Hamam Yalbuga en-Nasri kale meydanının batı ucunda ve uzaktan bile ayırt ediliyor: cephesi siyah ve sarı taş şeritleriyle çizgili. Halep valisi Seyfeddin Yalbuga en-Nasri 1491’de yaptırdı; yaklaşık 1500 metrekareyle Suriye’nin en büyük Memlûk hamamlarından biri. 1985’te onarılıp yeniden açıldı. Hamam en-Nahhasin ise Medine Çarşısı’nın tam içinde, Ulu Camii’nin güneyinde; ilk yapı 12. yüzyıla iniyor. 2012-2016 arasında hasar gördü, 2022’de onarıldı ve bugün gene yıkanılan bir hamam.

Busra: yıkanmayan hamam

Mencek Hamamı bu listede tek başına duruyor. Busra’nın sütunlu caddesinin kuzey ucunda, Ömer Camii’nin tam karşısında; kitabesi yapıyı 1372’ye ve Şam valisi Emir Mencek’e bağlıyor. Çatı çökeli çok olmuş ve bunun bir faydası var: kazı yapıyı odalarına kadar açığa çıkarmış, yani hamamın planı yukarıdan bakınca kitap gibi okunuyor. Öteki hamamlarda göremediğin şey — sıcaklık, ılıklık, soğukluk sırasının nasıl kurulduğu — burada gözle görülüyor.

Gitmeden önce sorulacaklar

Üç soru var ve üçünün de cevabı değişiyor. Birincisi saat: kadın ve erkek saatleri ayrı ve mevsime göre kayıyor, bunu kapıda sormak gerekiyor. İkincisi fiyat: giriş, kese ve masaj ayrı ayrı fiyatlanıyor ve tek bir tarife yok — sipariş vermeden önce sor. Üçüncüsü süre: yalnız yıkanmak bir buçuk saat, kese ve masajla iki saati buluyor. Bu üçünü kapıda konuşup girmek, içeride pazarlık etmekten iyi.

Ne aranır

Kubbedeki cam gözler. Işık oradan huzme huzme düşüyor ve buharın içinde görünür hâle geliyor; bu yapıların asıl tasarım fikri o. Bir de sıra: soğukluk, ılıklık, sıcaklık. Yapı seni bu üç odadan sırayla geçirmek için kurulmuş ve kalıntı hâlindeki Mencek’te bile bu sıra zeminde okunuyor.