Afrin Barajı ve Meydanki Gölü (17 Nisan Barajı)

Afrin Barajı, Afrin Nehri’ni kasabanın 12 km kuzeyinde, Meydanki köyünün yanında tutan toprak dolgu bir baraj. Resmî adı 17 Nisan Barajı; ad, Fransız mandasının sona erdiği günü anıyor. Arkasında biriken göl vadi boyunca 14 km uzanıyor ve eskiden Meydanki şelalelerinin aktığı yeri tamamen örtüyor. Halep’e uzaklığı 70 km.

Baraj ne zaman ve ne için yapıldı

Proje 1984’te onaylandı, inşaat 1997’de başladı ve baraj 24 Nisan 2004’te açıldı. Üç iş görüyor: sulama, içme suyu ve elektrik. Sulanan alan 31263 hektar. Planın yüzde 52’si zeytin, yüzde 11’i meyve, yüzde 31’i buğday, arpa, pancar, karpuz ve pamuk. Tesis yaklaşık 197 bin kişiye içme suyu veriyor, hidroelektrik gücü 25 MW.

Baraj ne kadar büyük

Gövde 73 metre yüksek, kret uzunluğu 983 metre. Tabanda 385 metre olan genişlik krette 22 metreye iniyor; kret kotu 339 metre. Priz kulesinin kesiti 20 metreye 20 metre, yüksekliği 90 metreye yakın. Yarım yelpaze biçimli dolusavak saniyede 1329 metreküp su geçirebiliyor. Gövdenin içinden iki tünel geçiyor: beş buçuk metre çaplı, 280 metrelik acil boşaltma tüneli ve 15 metre çaplı, 295 metrelik içme ve sulama tüneli.

Göl nasıl bir yer

Rezervuar 190 milyon metreküp su tutuyor. Göl 14 km uzun, orta kesiminde 650 metre geniş ve 925 hektar alan kaplıyor. Barajı besleyen havza 1365 km², yıllık yağış 330-700 mm arasında. Göl 2004’te 1849 sayılı kararla koruma alanı ilan edildi.

Suyun büyük kısmı sınırın öte yanından geliyor. Afrin Nehri’nin yıllık akışının yaklaşık 250 milyon metreküpü Türkiye’den, 60 milyon metreküpü Suriye topraklarından. Göl açıldıktan sonra Halepliler için bir yaz piknik ve yüzme yeri oldu.

Barajın altında: Kamruk şelalesi

Barajın yaklaşık 2400 metre güneybatısında su, eski bir taş yapının üstünden dökülüyor. Şelalenin sağında kayaya oyulmuş bir kanal var; bu kanal 1970’lere kadar çalışan bir su değirmenine su taşıyordu. Yanında terk edilmiş bir köyün harabesi, şelalenin altında ağaçlıklı küçük bir gölet duruyor. Barajdan gelen sulama kanalı buradan Cuma ovasına iniyor.

Gitmeden önce bilinmesi gerekenler

Şubat 2023 depreminden sonra gövdede çatlaklar olduğu bildirildi (North Press, 8 Şubat 2023). Sonraki durum hakkında yeni bir kaynak bulunamadı. Baraj stratejik bir tesis; gövdeye yaklaşmak ve fotoğraf çekmek kısıtlı olabilir. Göle ya da barajın çevresine erişimle ilgili son bir yıldan bilgi yok, yola çıkmadan Afrin’de sormak gerekiyor.

Neyi kaçırma

Priz kulesini. Gölün içinden yükselen bu yapının boyu 90 metreye yakın, yani gövdenin 73 metresinden uzun. Suyun üstünde görünen kısım kulenin yalnızca tepesi; göl dolu ya da çekilmiş olduğunda aynı kule farklı boyda görünüyor.