Halep’te Cdeyde’den Almacı’ya: Hokedun, Sûf Çarşısı ve Berdbek’in iki çeşmesi

Bu rota Cdeyde’deki Ermeni hanından çıkıp Almacı üzerinden Kastal el-Harami’ye yürüyor ve iki ucunu tek bir adam bağlıyor: Memlûk döneminin hayır sahibi Berdbek. 1461’de Kastal el-Harami Camii’ni yaptırdı, 1491’de de Cdeyde’de Şeref Camii’nin bitişiğine bir kastal, yani sokağa su veren bir çeşme koydurdu. Arada Kudüs hacılarının hanı Hokedun, yün satılan Sûf Çarşısı, Sahat el-Hatab ve sekizgen minareli Meydani Camii var. Altı durak, yürüyüş 1600 metre civarı; en uzun bacak Şeref ile Meydani arası, 700 metreye yakın.

Yol

Kırk Şehit Ermeni Katedrali’nin yanındaki Hokedun’da başla. Ad Ermenice ruhani ev demek, Arapça adı Han el-Kuds: Kudüs’e giden Ermeni hacılar burada toplanıyordu. Zemin kat bugün hazır giyim dükkânlarıyla dolu; hanın oda sırası ve revakı göz hizasının üstünde kalıyor. İki girişinden biri et-Tellel’e, öteki Bevvabetü’l-Kasab’a açılıyor. Sonra Salîbe sokağına geç. Sûf Çarşısı burada ve dükkân sıraları Mar Âsiya el-Hakîm Kilisesi’nin uzun taş duvarıyla yan yana. Yün hâlâ yorgan ve döşek için alınıyor.

Sokakların çoğu Sahat el-Hatab’a çıkıyor; adı odun meydanı demek. Meydandan kuzeye birkaç dakika yürüyünce, Abdülhay mahallesinde Şeref Camii’nin minaresi görünüyor. Bitişikteki kastalın kitabesi 1491’i ve Berdbek’in adını veriyor, avluda 1393 tarihli mezar taşları duruyor. Buradan doğuya, Almacı mahallesine yürü. Meydani Camii Almacı meydanının yakınında, dar sokak dokusunun içinde; tabelası yok, mahallede İbnü’l-Meydani adıyla sor. Son bacak kuzeye, Kastal el-Harami mahallesine çıkıyor. Caminin girişinin yanındaki taş çeşme mahalleye adını veren kastal; içeride bâninin türbesi ve Halep’in en iyileri arasında sayılan mihrap var.

Zamanlama

10:00’da Hokedun’da ol; giyim dükkânları açılmış, iki giriş de kullanılır olur. Sûf Çarşısı’na 10:45, Sahat el-Hatab’a 11:15 civarı var. Şeref Camii’ne öğle namazına yakın git: kapı namaz vakitlerinde açık, dışında belirsiz, bu yüzden cemaatin çıkmasını bekle. Meydani’nin kapısı namaz vakitleri dışında çoğunlukla kilitli; minareyi ve cepheyi dışarıdan görmeye hazır ol, 15 dakika yetiyor. Kastal el-Harami’ye 13:30 dolayında var ve mihraba 20 dakika ayır. Pazar sabahı Sûf Çarşısı sakin; çarşıyı hareketli görmek istiyorsan başka bir gün seç.

Dikkat

Cdeyde savaşta ağır hasar gördü. Nisan 2015’te Sahat el-Hatab’ın altında patlatılan tüneller meydanı ve çevresini yıktı. 2021’de başlayan onarımdan sonra meydan yeniden kullanımda, ama çevredeki yapıların bir kısmında çalışma sürüyor ve bir kenarı kapalı çıkabilir. Kastal el-Harami Camii’nin kubbesi hasar gördü; onarımın hangi aşamada olduğuna dair tarihli bir kayıt yok. Meydani Camii için de savaş sonrası doğrulanmış bir durum raporu bulunmuyor. Açılış saatleri Eylül 2026 itibarıyla doğrulanmadı, yerinde sor. Camilerde omuz ve diz kapalı giyin; Hokedun’da ve Sûf Çarşısı’nda fotoğraf çekmeden önce esnafa sor.