Afrin Nehri: Ain Dara ve Cinderes’in Vadisi

Afrin Nehri, Asi’nin bir kolu. Türkiye’de doğuyor, güneye akıp Suriye’ye giriyor, Afrin kasabasını ortasından ikiye bölüyor ve yeniden Türkiye’ye geçiyor. Toplam uzunluğu 131 km, bunun 54 km’si Suriye’de; Arapça Vikipedi 139 ve 55 km veriyor. Vadisinde Ain Dara Tapınağı, Cinderes’teki Gindaros höyüğü ve Nebi Huri’nin köprüleri sıralanıyor.

Nehir nereden gelip nereye akıyor

Kaynağı Türkiye’de, Kartal Dağları’nın güneyinde. Türkçe Vikipedi nehrin Külecik Dağı’ndan çıktığını ve Karaafrin ile Bozafrin kollarının birleşmesiyle oluştuğunu yazıyor. Suriye’ye girdikten sonra Afrin’in kuzeyinde 17 Nisan (Meydanki) Barajı’nın gölünde tutuluyor, sonra kasabanın içinden geçiyor. Yeniden Türkiye’ye girip eski Amik Gölü’nün yerinde Karasu’ya kavuşuyor; suyu Asi’ye bir kanalla ulaşıyor.

Suyu nereden geliyor

Yıllık akışın yaklaşık 250 milyon metreküpü Türkiye’den, yaklaşık 60 milyon metreküpü Suriye’den geliyor. Suriye kesiminde nehri Katma ve Basuta kaynakları besliyor.

Nehrin eski adları

Nehir en az üç bin yıldır kayıtlarda. MÖ 876 tarihli bir Asur metni onu ‘Apre’ diye anıyor ve Batan, yani bugünkü Cuma ovasını sulayan nehir olarak tanıtıyor. Strabon ‘Oinoparas’ yazıyor, Roma döneminde adı ‘Ufrenus’. Ebu’l-Fida ‘Nehr Ifrîn’ diyor.

Adın İslami kaynaklardaki en eski kaydı 1086 yılına (Hicri 478) ait. Yakut el-Hamevî’nin Mu’cemü’l-Büldân’ında, Kalkaşendî’de ve İbnü’ş-Şıhne’de de geçiyor. Bazı araştırmacılar Ksenofon’un MÖ 401’de Anabasis’te anlattığı, halkın balıklarını kutsal saydığı ‘Khalos’ nehrinin Afrin olduğunu düşünüyor; bu eşleştirme tartışmalı.

Kıyısında ne görülür

Nehrin kendisi için tek bir ziyaret noktası yok; onu kıyısındaki yerlerle birlikte görmek gerekiyor. Ain Dara’nın Demir Çağı tapınağı, Cinderes’teki Gindaros höyüğü ve antik Kyrrhos’un kalıntılarının bulunduğu Nebi Huri bu vadide. Kasabanın kuzeyinde de baraj gölü var.

Zeytin mevsiminde su neden kararıyor

Afrin bir zeytin bölgesi ve yağhanelerin sıkma atığı su nehre karışınca rengi koyulaşıyor. 2006’da Basuta’nın güneyinde çekilen bir fotoğrafın açıklaması, suyun kararmasını zeytin sıkma mevsiminde nehre bırakılan bu atığa bağlıyor. Aynı kıyı başka mevsimde bambaşka görünüyor.

Gitmeden önce

Nehir kısmen uluslararası sınır boyunca akıyor. Sınır bölgesine ve Türkiye’ye geçen kesime yaklaşılmamalı. Kıyıya özgü son bir yıldan erişim bilgisi bulunamadı; güncel durumu Afrin’de sormak gerekiyor.