Arslan Taş (Hadatu)

Arslan Taş, Halep vilayetinin kuzeydoğusunda, Ayn el-Arab (Kobani) yakınında bir arkeolojik alan. Eski adı Hadatu. Demir Çağı’nda bir Arami krallığının merkeziydi ve MÖ 9. yüzyılda Asur’un eline geçti. Kentin kapıları taştan oyulmuş aslanlarla bezeliydi; Türkçe ad bu aslanlardan geliyor. Buradan çıkan en değerli buluntular yerinde değil, müzelerde.

Nerede

Alan Karkamış’ın ve Fırat’ın yaklaşık 30 km doğusunda. En yakın kasaba Ayn el-Arab. Kesin konum ve ulaşım durumu için gitmeden önce kasabada sormak gerekiyor.

Kentte ne vardı

Surlarla çevrili kentin içinde üç ana yapı bulundu: geç Asur dönemine ait bir saray, İştar’a adanmış erken bir tapınak ve Helenistik bir tapınak. Kazıcılar fildişi eserlerin çıktığı bir binaya da “Bâtiment aux ivoires”, yani fildişi yapısı adını verdi.

Kim kazdı

Alanı ilk kez 1836’da Francis Rawdon Chesney’in seferi inceledi. Asıl kazıları 1928’de Fransız arkeolog François Thureau-Dangin, Louvre adına iki kısa sezonda yaptı. Surlar, iki tapınak, fildişi yapısı ve geç Asur kalıntıları üzerinde çalışıldı.

2007 ve 2008’de Bologna Üniversitesi ile Suriye Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü ortak bir yüzey araştırmasıyla geri döndü. Ekibi Anas el-Habur ile Serena Maria Cecchini yönetti. Her sezon yaklaşık bir hafta sürdü; ikincisinde jeofizik çalışma da yapıldı.

Buluntular nerede

En önemli buluntular yüksek işçilikli fildişi eserler. Bugün Halep Ulusal Müzesi’nde ve Louvre’da duruyorlar. Birinin üstünde Hazael adı yazılı; parçanın, Şam merkezli Arami krallığının kralı Hazael’e ait olabilecek bir yataktan geldiği düşünülüyor.

Kapı kabartmaları insan ve hayvan figürlerinden oluşuyor. Tarihleri kesin değil, ama birinde III. Tiglat-Pileser’in yazıtı var. Bu kabartmalardan bir grup İstanbul’daki Eski Şark Eserleri Müzesi’nde: bazalt panolarda iki muhafız, atlı bir savaş arabası ve bir süvari.

“Arslan Taş muskaları” diye bilinen iki kireçtaşı levha ise kazıda bulunmadı, bir antika tüccarından satın alındı. Bu yüzden gerçekten buradan çıkıp çıkmadıkları belli değil ve bazı araştırmacılar sahici olduklarından şüphe ediyor.

Aslanlara ne oldu

Şubat 2015’te IŞİD, Rakka’da MÖ 8. yüzyıldan kalma devasa bir Asur kapı aslanını herkesin gözü önünde iş makinesiyle parçalattı. İkinci bir aslan heykeli de yok edildi. İkisi de Arslan Taş’tan çıkmıştı. Alanın bugünkü durumuna dair yayımlanmış bir inceleme yok.

Neyi kaçırma

İstanbul’daki kabartmayı. Arslan Taş’ın sarayından bugün en çok şey anlatan parça, Eski Şark Eserleri Müzesi’ndeki bu bazalt panolar. Savaş arabasının tekerlek parmaklıkları ve atların koşum takımları taşta tek tek seçiliyor.