Balis (Barbalissos) ve Meskene Minaresi

Balis, Fırat’ın büyük kıvrımında, bugünkü Meskene yakınında Roma’dan Memlûklara kadar yaşamış bir kent. Antik adı Barbalissos. Bugün gözle görülen iki yapı var: 1210’da yapılmış tuğla bir Eyyûbî minaresi ve ayakta kalmış bir Bizans kulesi. Aynı bölgedeki Tunç Çağı kenti Emar’dan (Tell Meskene) ayrı bir yer ve çok daha geç bir katmanı anlatıyor.

Nerede, nasıl gidilir

Kalıntılar Halep’in doğusunda, Esad Gölü kıyısına yakın Meskene bölgesinde. Yayımlanmış koordinatlar birbirinden kilometrelerce sapıyor; biri aslında komşu Emar höyüğünü gösteriyor. Bu yüzden haritada pin vermiyoruz. Minare düz arazide tek başına yükseliyor; yolu Meskene’de sormak en güvenlisi. Esad Gölü’nün eski kentin ne kadarını kapladığı yerinde teyit edilmeli.

Ne görülür

Minare kare bir kaide üstünde yükselen çokgen gövdeli bir tuğla kule; gövdesinde dar pencereler ve tuğladan süsleme bantları var. Eyyûbî sultanı el-Adil döneminde, 1210’da yapıldı. Memlûklar yapıya eklemeler yaptı ve minare 20. yüzyılda onarıldı. Alanda ayrıca ayakta bir Bizans kulesi duruyor.

253’teki savaş

Pers döneminde yerin Aramice adı Bayt Bala idi. Roma döneminde Barbalissos, Euphratensis eyaletinde bir sınır kalesiydi ve Dalmaçyalı süvari birliğinin (Equites Dalmatae Illyriciani) garnizonuydu. 253’te Pers hükümdarı I. Şapur Roma ordusunu burada bozdu. Ardından Antakya’yı, Zeugma’yı ve Samsat’ı yaktı.

Piskoposlar, fetih ve kanallar

Kent erken Hristiyanlıkta bir piskoposluk merkeziydi. 325’teki İznik Konsili listesinde Barbalissoslu piskopos Antonius’un adı geçiyor. 431’de piskopos Aquilinus, Nestoriusçu olduğu için sürüldü. 6. yüzyılda Justinianus kentin surlarını yeniledi.

637’de kent Habib bin Mesleme’ye antlaşmayla teslim oldu. Halkın çoğu göç etti, yerlerine Kays kabileleri yerleşti. Emevî prensi Mesleme bin Abdülmelik bölgeyi aldı; Nehr Mesleme ve Nehr Said kanalları açıldı. Abbasî halifesi Harun er-Reşid kenti oğlu el-Me’mun’a verdi.

1916: Meskene

Meskene 1916’da Ermeni sürgününün duraklarından biriydi ve burada yaklaşık 80 bin kişinin öldüğü kaydediliyor. Minarenin durduğu düzlüğün tarihi yalnızca ortaçağdan ibaret değil.

Neyi kaçırma

Minarenin gövdesindeki tuğla bantlar. Uzaktan düz bir kule gibi görünüyor; yaklaşınca tuğlaların farklı yönlerde dizilmesiyle oluşan desenler ve şeritler seçiliyor.