Barad Ölü Şehri ve Julianos Kilisesi

Halep’in 40 kilometre kuzeybatısında, Sim’an Dağı platosunun ortasında, 586 metre yükseklikte bir köy. Antik adı Kaprobarada. 6. yüzyılda Antakya’ya bağlı kuzey bölgenin idare merkeziydi ve kalker masifinde kent sayılan üç yerden biriydi; öteki ikisi El-Bara ile Deyr Semaan. Kalıntılar 2 kilometrekareye yayılıyor: dört kilise, bir manastır, Roma dönemi bir hamam, piramit çatılı bir mezar anıtı ve konaklar. Bugünkü köy de aynı alanda yaşıyor.

Nasıl gidilir

Halep–Afrin yolu masifi batıdan dolanıyor. Deyr Semaan’ın 14 kilometre kuzeyinde, Basuta’da doğuya dar bir yol ayrılıyor ve 10 kilometre sonra Barad’a varıyor. Toplu taşıma yok; yolu bilen bir sürücü gerekiyor. Kefr Nebo 3 kilometre güneyde ama arada bir kalker sırtı var.

Ne kadar sürer

İki saat. Julianos Kilisesi köyün içinde; hamam ve mezar anıtı kuzeyde, manastır ise köyün 1200 metre güneybatısında ve oraya ayrıca yürünüyor.

Ne görülür

Julianos Kilisesi yerin ana yapısı. Mimar Julianos, Marinos ile birlikte, 399 ile 402 arasında bir Roma tapınağının yerine inşa etti. Tapınağın batı kapısı ve bazı yarım sütunlar yeni yapıya taşındı. Kilise 42 metreye 22 metre, üç nefli, sütunlu bir bazilika. Nefin ortasında bema var — din adamlarının oturduğu yükseltilmiş kürsü. Bölgede bilinen en erken bema bu. 400’den önce kuzey Suriye’de yapılan yedi kiliseden yalnız ikisi üç nefliydi ve bu onlardan biri.

Kuzey Kilisesi 561 tarihli; Kalb Lozeh’teki bazilikayla aynı plan ailesinden. Köyün kuzeyindeki Roma hamamı 2. ya da 3. yüzyıla ait ve bölgenin en eski hamamı sayılıyor. Onun 100 metre doğusunda dört ayak üstünde piramit çatı taşıyan bir mezar anıtı duruyor; kemerlerin kilit taşlarından büstler bakıyor. En kuzeyde, 496 tarihli Yunanca yazıtıyla Bizans valisinin binası var.

Güneybatıdaki manastırın kalıntılarını yerel halk Kasr el-Barad diye anıyor. 6. yüzyıl tek nefli kilisesi, iki katlı bir konut ve çatı silmesine kadar ayakta bir kule orada.

Aziz Maron bağlantısı

Halep Maruni piskoposluğu 30 Haziran 2004’te Julianos Kilisesi’nin kuzeyindeki küçük yapıda bulunan mezarı Aziz Maron’un türbesi ilan etti ve Barad’ı hac yeri yaptı. Şubat 2010’da Maron’un ölümünün 1600. yılı için buraya ziyaret düzenlendi. Bu bir kilise kararı, kesinleşmiş bir arkeolojik sonuç değil: Maron’un mezarını başka bir yere koyan görüş de var.

Bugün ne durumda

Gertrude Bell 1905’te Barad’ı Sim’an Dağı’nın en büyük köyü olarak tarif edip fotoğrafladı. 2004 sayımında köyün nüfusu 1229’du. 22 Mart 2018’de Afrin harekâtı sırasında köy bombalandı; Maron türbesi ve Julianos Kilisesi hasar gördü. Hasarın ayrıntılı bir dökümü yayımlanmadı, bu yüzden hangi duvarın ayakta olduğu gidilmeden bilinmiyor. Kalıntıların bir kısmı oturulan evlerle iç içe.

Neyi kaçırma

Julianos Kilisesi’nin batı kapısı. Uzun kalker bloklardan örülmüş, taşıma kemerli bu kapı kiliseden eski: yerinde duran Roma tapınağından alınıp yeni yapının cephesine konmuş. Kapıya bakınca iki yapının birden izini görüyorsun.