Basufan ve Aziz Foka Kilisesi

Halep’in 30 kilometre kuzeybatısında, Sim’an Dağı’nın doğusunda, 632 metre yükseklikte bir köy. Basufan boşaltılmış bir kalıntı alanı değil: içinde insanların yaşadığı bir yerleşim ve Bizans kilisesi o yerleşimin ortasında duruyor. Kilise Aziz Foka’ya adanmış; güney duvarındaki yazıt yapının 491-492’de dikildiğini söylüyor.

Nasıl gidilir

Halep’ten Afrin yönüne çıkılıp Deyr Semaan’a geliniyor, oradan doğuya dağlara giden tali yol Basufan’a varıyor. Aziz Simeon Manastırı aynı yolun üstünde, birkaç kilometre geride. Toplu taşıma seyrek; pratikte Halep’ten şoförlü araç tutuluyor.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Kilise tek bir yapı ve köyün içinde. Çevredeki eski taşları ve mezarlık alanını da dolaşacaksan bir saat ayır.

Ne görülür

Kilise sütunlarla ayrılmış üç nefli bir bazilikaydı. Orta nef 24 metre uzunluğunda; kemerler sütunlara oturuyordu, dış duvarlar payandalarla güçlendirilmişti. Doğu ucunda yarım daire bir ana apsis ve onu çerçeveleyen iki dikdörtgen oda var. Kuzeydeki oda yan nefe açılıyor; güneydeki hem yan nefe hem ana apsise açılıyor ve emanet odası olarak kullanılmış. Düzen Aziz Simeon Manastırı’nın kilisesini andırıyor ve benzerlik büyük ihtimalle bilinçli. Girişlerden biri güney cephenin ortasında, öteki batı alınlığında.

Kimler geçti

Princeton ekibinin başındaki Howard Crosby Butler 1905’te buraya geldi. Kilisenin çevresini saran büyük bir İslam mezarlığını ve tümüyle yıkılmış daha eski bir kilisenin izlerini kaydetti; yapının bir manastır bütününün parçası olduğunu düşündü. Aynı yıl Gertrude Bell köyden geçti ve notunda köyde çoğunlukla Kürtlerin yaşadığını, yaz aylarında evlerini Halepli Hristiyan ve Yahudi ailelere kiraladıklarını yazdı.

Bugün ne durumda

Basufan 2011’de Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri kapsamında UNESCO listesine girdi. Kalıntı yaşayan bir köyün içinde duruyor: duvar diplerinde ağıllar, gerilmiş çadır bezleri, ev bahçeleri var. Bu bir manzara değil, insanların günlük hayatı. Avluya girme, kimseyi izinsiz fotoğraflama, barınmaya ayrılmış bir bölüme dalma. Kırsalda patlamamış mühimmat bildirilen bir risk; patikadan çıkma ve yerde duran metal parçalara dokunma.

Neyi kaçırma

Güney duvarındaki adak yazıtı. Ölü Şehirler’de yapının yılını kesin veren yazıt az sayıda; Basufan’ınki 491-492 diyor ve kilisenin bütün tarihlendirmesi o tek satıra dayanıyor.