Cebele Eski Merkezi

Cebele, Lazkiye’nin 25 kilometre güneyindeki sahil kasabası. Merkezi tek bir meydan değil, birbirine kemerli geçitlerle bağlanan birkaç sokak: bir yanda Roma tiyatrosu, bir yanda cami ve türbe, aşağıda balıkçı limanı. Kasabanın nüfusu 2004 sayımına göre seksen bin kadardı.

Merkez nasıl oluştu

Antik adı Gabala. Bugünkü merkezin bir kilometre uzağındaki Tel Tveyni höyüğü Ugarit krallığına bağlı kentti ve Ugarit arşivlerinde adı geçiyor; su çekilip liman bozulunca yerleşim sahile, bugünkü merkeze taşındı. Haçlılar kasabayı 1109’da aldı ve Antakya Prinkepsliği’ne bağladı; Selahaddin 1189’da geri aldı. İbn Battuta 1326’da buradan geçti. Osmanlı döneminde Cebele önce Trablus’a bağlı bir sancaktı, sonra kendi sancağı oldu; Kıbrıs’ın 1570’te alınmasıyla önemi arttı, 18. yüzyılda Lazkiye büyüyünce geriledi.

Nasıl gidilir

Lazkiye’den güneye giden sahil yolu üzerinde, minibüsle yaklaşık kırk dakika. Kasaba içinde her şey yürüme mesafesinde; araçla merkeze girmeye çalışma, sokaklar dar.

Ne görülür

Roma tiyatrosu merkezin göbeğinde. Alışılmış kazı alanlarından farkı şu: kasaba tiyatronun etrafına, hatta üstüne yerleşmiş; evler basamaklara yaslanmış ve sokaklar dış duvarı takip ediyor. Birkaç adım ötede Sultan İbrahim bin Edhem Camii var. Belh’in tahtını bırakıp zahitliği seçen sufinin türbesi Selçuklu dönemine ait; cami ve minare Memlûk döneminde eklendi, kubbeler Osmanlı döneminde tamamlandı. Merkezin eski çarşısı kemerli geçitlerin altından geçiyor: manav, balıkçı, kahveci, terzi. Batıda liman ve dalgakıran, dalgakıranın ötesinde kayalık sahil.

Ne kadar sürer

Yarım gün. Tiyatro ile cami yan yana; kalan zaman çarşıya ve limana gider. Lazkiye’den günübirlik gelinip aynı gün dönülüyor.

Deprem

Şubat 2023 depreminde Cebele’de en az 283 kişi öldü ve 19 bina yıkıldı. Merkezdeki bazı sokaklarda yıkılan yapıların yerleri hâlâ boş; yürürken destek iskeleli cepheler ve kapatılmış girişler görüyorsun.

Neyi kaçırma

Tiyatronun dış duvarını takip eden sokağı. İçeri girmeden, dükkânların arasından yürüyerek tiyatronun kasabaya nasıl gömüldüğünü görüyorsun; çoğu ziyaretçi doğrudan kapıya gidip bu kısmı atlıyor.