Cellum Mahallesi

Cellum, Halep eski şehrinin en eski mahallelerinden biri; çarşının güneyinden surlara kadar uzanan geniş bir doku. Küçük Cellum ve Büyük Cellum diye iki parçadan oluşuyor. Camilerin, medreselerin ve sebillerin yanında, bir zamanlar Halep mendilinin basıldığı atölyeler de buradaydı. Sitede ayrı sayfası olan pek çok yapı Cellum’da; bu sayfa onları bir arada görmek için.

Sınırları nerede

Halep’in eski tarih kaynaklarına göre mahallenin güneyinde hendek ve Bab Kinnesrin mahallesi, batısında Malta kapısı denen hendek var. Kuzey sınırı Akabe’den Han el-Kassabiye diye de bilinen Han Ebrek’e, oradan eski pamuk çarşısına, Ulu Cami’ye ve kuyumcular çarşısına uzanıyor. Doğuda Han Hayır Bek, Darb ve Ferrayin çarşıları ile Adiliye Camii duruyor. Küçük Cellum surun dibinde kalan kısım; ona “berraniye”, yani dış Cellum, Büyük Cellum’a “cevvaniye”, yani iç Cellum da deniyor. Adın “Sellum” sözcüğünden bozulduğu rivayet ediliyor.

Küçük Cellum’da ne var

Mahallenin merkezi Ebu Yahya el-Kevakibi Camii. Eski bir cami; Muhammed bin İbrahim el-Kevakibi onu genişletip zikir meclisleri kurdu, ölünce buraya gömüldü, kabrinin üstüne Sibay el-Çerkasi bir kubbe yaptırdı. Girişin solundaki çocuk mektebinin yanında Hibetullah binti Hasan Efendi’nin yaptırdığı sebil var. Caminin doğusunda basamaklarla çıkılan Kevakibi Medresesi, batısında Züheyr Ağa Sebili duruyor.

Mahallede iki basmahane de vardı: Halep mendilinin kalıpla basıldığı atölyeler. Biri Kevakibi Medresesi’nin doğusundaydı ve eskiden Kevakibi ailesinin evlerinden biriydi; öbürü el-Burc denen kesimdeydi.

Mahallenin öbür yapıları

Resmî ilçe sınırı daha geniş: Seffahiye, Han el-Vezir ve Medine Çarşısı mahalleleri de Cellum’a bağlı. 1724’te tekke planıyla açılan Ahmediyye Medresesi bu sınırın içinde. Sitede ayrı sayfası olan Sefahiye Camii, Behramiye Camii, Halaviye Medresesi, Mukaddemiyye Medresesi, Bimaristan Arguni ve Han el-Vezir de Cellum’da sayılıyor.

Kimler yaşadı

Mahallenin köklü aileleri arasında Kevakibiler, Çelebi diye de anılan Taha ailesi, Beyt el-Cezzar adıyla bilinen Seyyaf ailesi ve Halep’in varlıklı tüccarlarından Rukbiler var. Abdurrahman el-Kevakibi’nin babası Ahmed bin Mesud el-Kevakibi, şarkıcı Sabri Müdellel ve tarihçi Hayreddin el-Esedi Cellum’da doğdu.

Nasıl gezilir

Bab Kinnesrin’den girip kuzeye, çarşıya doğru yürümek mahalleyi boydan boya geçiriyor. Yapılara girip çıkarak doksan dakika ayırmak gerçekçi. Sitedeki “Halep’in avlularında yürüyüş” rotası da Cellum’dan başlıyor.

Neyi kaçırma

Kevakibi Medresesi’ne çıkan basamaklar. Medrese caminin hemen doğusunda, birkaç basamakla çıkılan bir kotta; camiye bakıp dönen ziyaretçi onu görmeden ayrılıyor.

Bugünkü durum

Cellum yaşayan bir mahalle: 2022 ve 2023 tarihli harita kayıtları mahallede çalışan bir karakol ve yerleşik bir doku gösteriyor. Çarşı tarafı 2012 yangınından sonra bölüm bölüm onarılıyor. Tek tek yapıların durumu kendi sayfalarında; mahallenin geneline dair tarihli bir hasar raporu bulamadık.