Deyrizor Hamidi Camii

Hamidi Camii, Deyrizor’un en eski ve en bilinen camilerinden biri; şehrin bayram ve dinî törenleri burada yapılıyor. Şehir merkezinde, Genel Cadde üzerinde duruyor. Bugünkü yapı 1936’dan kalma, sarı kalker taştan ve tek minareli. Batısındaki eski ders odaları caminin en az bilinen ayrıntısını saklıyor: güneş ısısına karşı kubbelere dizilmiş küçük toprak testiler.

Cami ne zaman yapıldı

İlk yapı 1900’den önceye gidiyor. Osmanlı padişahı II. Abdülhamid’in hediyesi sayılan minaresiyle tanınıyordu. Dört minaresi 20. yüzyılın başında yapılmaya başlandı ve iş 1907’nin sonuna kadar sürdü. Bina sonra yıkılma tehlikesi gösterdi; yıkılıp 1936’da tek minareyle yeniden kuruldu. Revaklar 1946’da tamamlandı. Hatipleri arasında Fırat müftüsü Şeyh Hüseyin el-Ezheri ile il müftüsü Şeyh Muhammed Said el-Arfi var.

Ne görülür

Ana kapı kuzeye bakıyor ve caminin vakfına ait dükkânların arasında açılıyor. Minare batıda; kapısı dışarıdan değil, harem içinden. Bahçeler ve eski yapıyla birlikte cami yaklaşık 3 dönümlük bir alana yayılıyor.

Batı tarafta Osmanlı kemerli, mermer sütunlu bir revaka açılan dört eski oda var; üstlerinde beş kubbe. Odalar ders odası olarak kullanıldı, 1960 ile 1985 arasında da şeriat öğrencilerine yatakhane oldu. Her odanın altında, köşedeki kare bir ağızdan inilen bir mahzen bulunuyor. Doğu tarafta büyük bir bahçe, vakit çizelgeleri ve abdesthane var.

Cephedeki mermer sütunlu, kubbeli yuvarlak şadırvan 1990’larda kaldırıldı. 1950’lerde bir hayırsever kadın abdesthaneleri yaptırdı; sonra bina Halep taşıyla kaplandı, minber ve mihrap yenilendi. Cami, minaresiyle birlikte tescilli eser.

Neyi kaçırma

Batıdaki eski odaların kubbeleri. eSyria’ya göre kara alçıyla örülmüşler; yükü hafifletmek için içlerine yan yana küçük toprak testiler dizilmiş ve bu testiler güneş ısısını da içeri geçirmiyor. Dışarıdan bakınca sıradan beş kubbe; ayrıntı ancak biri gösterince anlam kazanıyor.

Bugün ne durumda

2012-2017 çatışmaları şehir merkezini ağır hasara uğrattı. Caminin bugünkü durumu bu sayfanın doğrulayabildiği bir şey değil; kaynaklar savaş öncesini anlatıyor.