Kureyye-Ayyaş Roma Kalesi

Kureyye-Ayyaş, Fırat’ın sağ kıyısında, vadiye bakan platonun kenarında kurulmuş bir Roma kalesi. Kare planlı, 220 metreye 220 metre ve yaklaşık 5 hektar. İmparator Septimius Severus döneminde, 2. yüzyılın sonu ya da 3. yüzyılın başında sıfırdan inşa edildi ve yalnızca birkaç on yıl sonra, 3. yüzyılın ortasında terk edildi. Fırat yolundaki iki büyük garnizondan biriydi; öteki Dura-Europos’taydı. Bugünkü erişim doğrulanamadı.

Nerede, gidilebiliyor mu

Kale, bugünkü Ayyaş köyünün hemen kuzeyinde; Deyrizor’un yukarısında, kaynağa göre 12 ya da 14 kilometre ötede. Haritadaki nokta Ifpo atlasının noktası; OpenStreetMap’teki alan sınırıyla 53 metre içinde örtüşüyor.

Bölgenin yönetimi Ocak-Şubat 2026’da değişti. Alana özgü, son 12 aydan tarihli bir kaynak bulunamadı. NPA’nın 18 Haziran 2025 haberi Ayyaş köylerinde metal dedektörlü kaçak kazı yapıldığını bildiriyor. NPA’nın 26 Mart 2026 haberi de Deyrizor’un batı bâdiyesinde mayın patlamalarında ölenler olduğunu aktarıyor. Bu sayfa bir ziyaret önerisi değil; önce Deyrizor’da yetkililere sorulması gerekiyor.

Kale neden burada kuruldu

İmparator Lucius Verus Roma sınırını Dicle’ye ve Habur’a taşıdıktan sonra Septimius Severus, çölün kıyısındaki Fırat yoluna iki büyük garnizon yerleştirdi. Dura-Europos’ta askerler var olan kentin içine yerleşti. Kureyye-Ayyaş’ta ise boş bir platoya baştan bir kale kuruldu. Kısa ömrü de buradan geliyor: sınır değişince kale gereksiz kaldı.

Eski adı ne

Tartışmalı. Ifpo atlası Birtha ya da Birtha Arupan adını öneriyor. Eski yayınlarda alan Tell el-Ajjâsch ya da Tell Ayyash diye geçiyor.

Kim buldu, kim kazdı

Antoine Poidebard kaleyi 1929’da hava fotoğrafı taramasında buldu. Suriye-Alman ortak projesi 2002-2006 arasında kazı yaptı; ekibi Alman Arkeoloji Enstitüsü’nden (DAI) Markus Gschwind ile Haytham Hasan yönetti. 2009’da farklı yer radarı sistemleriyle, 2012’de uydu radarıyla jeofizik taramalar yapıldı. Kazının nihai yayını 2025’te DAI tarafından çıktı. Ifpo atlası alanı koruma altındaki alanlar arasında sayıyor.

Neyi kaçırma

Dura-Europos ile karşılaştırmayı. İki garnizon aynı imparatorun aynı sınır kararıyla doğdu, ama biri kentin içine sığdı, öteki boş platoya kuruldu. Kureyye-Ayyaş birkaç on yıl sonra terk edildiği için tek bir dönemin askerî planını taşıyor; Dura sayfasıyla birlikte okununca Severus sınırının nasıl kurulduğu anlaşılıyor.