Tell Mesayih (Kar-Assurnasirpal)

Tell Mesayih, Fırat’ın doğu kıyısında, Terqa’nın (Tell Aşara) 5 kilometre yukarısında, 20 hektarı aşan bir höyük. Altında Asur kralı II. Assurnasirpal’in kurduğu Kar-Assurnasirpal, yani “Assurnasirpal’in iskelesi” var. Kent bir Fırat geçidini tutmak için kuruldu, kısa sürede terk edildi, bir yüzyıl sonra bir valinin sarayıyla yeniden ayağa kalktı. Terqa ile aynı ziyarete sığıyor ve ikisi birlikte orta Fırat’ın iki ayrı çağını gösteriyor.

Nasıl gidilir

Mayadin’den Fırat boyunca güneydoğuya, Terqa’ya giden yolla; höyük nehrin doğu kıyısında olduğu için geçiş noktasını yola çıkmadan Mayadin’de sor. Höyük Terqa’nın 5 kilometre kuzeybatısında ama nehrin karşı kıyısında: Terqa batı, Tell Mesayih doğu kıyısında. Karşı kıyıda, batıda, ikiz kent Nebarti-Aşur’un yeri olan Tell Qraya duruyor. Kazı alanının bugün görülebilir olup olmadığı ve alana erişim doğrulanamadı; bölgede yol sormak gerekiyor.

Kent neden kuruldu

II. Assurnasirpal MÖ 883-859 arasında hüküm sürdü. Yıllıklarında, MÖ 877-867 arasındaki bir seferinde Fırat’ın iki yakasına iki kent kurduğunu yazıyor: doğu kıyıda Kar-Assurnasirpal, batı kıyıda Nebarti-Aşur. İkisinin karşılıklı durmasının sebebi aradaki geçitti; ırmağı buradan geçen yolu kim tutarsa orta Fırat’ın ticaretini de o tutuyordu. Ama ilk kent uzun yaşamadı ve kuruluşundan kısa süre sonra boşaldı.

Ne bulundu

8. yüzyılın başında, III. Adad-nirari döneminde, Rasappa valisi Nergal-ereş eski yapıların kalıntılarını düzletti ve kenti baştan kurdurdu. En önemli yapı, Asur başkenti Kalhu’daki kraliyet sarayının planını izleyen yeni saraydı. Höyüğün batısında bu saray, doğusunda aşağı kent çıktı ve ikisini birden kalın bir sur çeviriyordu.

Sarayın duvar resimleri siyah-beyaz geometrik bantlar taşıyor. Akropolde yaklaşık 100 mühür ve mühür baskısı bulundu. Sonradan taht salonu ikiye bölündü ve kuzeydeki odaların bir kısmı toprakla doldurulup üstüne kerpiç bir platform yapıldı.

Neyi kaçırma

Taht salonunun tabanının altından çıkan steli. Tanrı Nabu’ya adanmış bu çivi yazılı stelin büyük bir parçası, kentin gerçekten Kar-Assurnasirpal olduğunu gösteren belge: yazıtta “Fırat kıyısındaki Kar-Assurnasirpal” geçiyor, yanında III. Adad-nirari ile Nergal-ereş’in adları var. Höyük adını kendi tabanının altında saklamış.

Saray nasıl bitti

Saray büyük olasılıkla III. Tiglat-Pileser döneminde (MÖ 745-727) Asur ordusunca yıkıldı. Sebep, kentin o dönemki yöneticilerinden birinin krala karşı bağımsızlık denemesi olabilir. Saray yıkıldıktan sonra Asurlular yanına yeni ve büyük bir vali konutu yaptı. Kentin ne zaman tamamen terk edildiği bilinmiyor.

Kazı ve bugünkü durum

Kazılar 1996’dan beri Paris’teki EPHE’den Maria Grazia Masetti-Rouault yönetiminde yürüdü; 2009’dan beri alan, Terqa ile birlikte Fransız-Suriye ortak projesinin parçası. Kazı alanının bugünkü hâli ve 2011 sonrasında yaşananlar bağımsız olarak doğrulanamıyor.