Deyrizor Tekkeleri: Şeyh Veys ve Şeyh Abdullah

Deyrizor’un Hamidiye mahallesinin ana caddesi olan Tekaya Caddesi, yani «Tekkeler Caddesi», adını iki Nakşibendi tekkesinden alıyor: Şeyh Veys Tekkesi ve Şeyh Abdullah Tekkesi. İkisi de geç Osmanlı yapısı, aralarında 300 metre var ve birlikte gezilecek kadar birbirine benziyorlar: kalker duvar, mermer sütun, kubbe ve eyvan. İki tekke ramazanda iftar ve sahur yemeği dağıtıyordu. Bu sayfa ikisini birlikte anlatıyor.

Şeyh Veys Tekkesi

Şehrin en eski tekkesi; halk arasında «büyük Nakşibendi tekkesi». 1885’te Şeyh Ahmed el-Azzi el-Araci el-Hüseyni en-Nakşibendi yaptırdı; şehirde «Şeyh Ahmed el-Kebir» diye anılıyor. Tekke adını oğlu Muhammed Üveys’ten alıyor. Şeyh Ahmed’in II. Abdülhamid ile ilişkisi vardı ve tekkenin halıları ile avizeleri padişahın hediyesiydi.

Yapı 562 metrekare. Duvarları kara alçıyla örülmüş kalker taş, kubbeleri düzgün kesilmiş «sehl taşı»; mermer sütunların başlıkları yaprak motifiyle oyulmuş. Tekkeye sonraki kuşaklarda Şeyh Abdülcelil, ardından oğlu Şeyh İyad el-Azzi baktı; İyad el-Azzi Deyrizor müftüsü ve evkaf müdürü oldu.

Şeyh Abdullah Tekkesi

Halk arasında «küçük Nakşibendi tekkesi». 1906’da Kerkük’ten Deyrizor’a gelen Şeyh Ahmed el-Azzi en-Nakşibendi es-Sağir yaptırdı; adını oğlu Şeyh Abdullah’tan alıyor. Şehrin üçüncü en eski tekkesi. Kubbe, sütun, oda ve salon düzeni Şeyh Veys’inkini izliyor.

İçeride mihrap ve minberli bir harem, biri Şeyh Ahmed’in kabrini taşıyan üç oda, bir eyvan ve üst kata çıkan taş merdiven var; üst katta iki oda ve bir salon. Minaresi 1978’de eklendi. Tekke 2004’te, minaresi hariç, ildeki İslami eserler listesine alındı.

Yakın tarihte ne oldu

Ağustos 2014’te bir IŞİD mahkemesi kabirleri gerekçe göstererek iki tekkeyi üç gün kapattı. Kabirlerin izleri çimentoyla örtülüp yapıların adı «mescit» diye değiştirilince yeniden açıldılar. İki tekke de havan mermisiyle hasar gördü. Aynı dönemden bir başka tekke, Genel Cadde’deki Ravi Tekkesi (1882-1886), tekrarlanan bombardımanla enkaza döndü.

2017’den bu yana onarım yapılıp yapılmadığı ve tekkelerin bugün açık olup olmadığı bu sayfanın doğrulayabildiği şey değil.

Nasıl gidilir, ne kadar sürer

Tekaya Caddesi Hamidiye mahallesinin ana caddesi. İki tekke arası 300 metre; ikisini dışarıdan, açıksa içeriden görmek bir saate yakın sürüyor.

Neyi kaçırma

Şeyh Veys’teki mermer sütunların yaprak motifli başlıkları. Sonra Şeyh Abdullah’a yürüyüp aynı düzenin yirmi bir yıl sonra nasıl tekrarlandığına bakmak, iki yapıyı birlikte görmenin asıl sebebi.