Hokedun (Kudüs Hanı)

Cdeyde’de, Kırk Şehit Ermeni Katedrali’nin hemen yanında duran iki katlı bir han. Ermenice hokedun “ruhani ev” demek; Arapça adı Han el-Kuds, yani Kudüs Hanı. Ad işini söylüyor: Kudüs’e giden Ermeni hacılar burada toplanıp yola çıkıyordu. Bugün yapının içi büyük ölçüde hazır giyim satan bir çarşı.

Hac yolu ve 1624

Han Kudüs Ermeni Patrikliği’ne aitti ve 17. yüzyılda Yeni Culfa’dan gelen bir Ermeni tüccar tarafından vakfedildi. 1624’te şehirdeki Ermeni nüfusu ve buradan geçen hacı sayısı artınca Ermeni murahhaslığı kilisenin yanında aynı adı taşıyan bir mahalle kurmaya başladı. Cdeyde’nin neden büyüdüğü sorusunun cevabı kısmen bu yapıda: mahalle yalnız kilisenin çevresinde değil, kiliseye gelen yolun çevresinde genişledi.

Eski bölüm, yeni bölüm

Yapı tek seferde çıkmadı. Eski bölümü 15. yüzyılın sonu ile 16. yüzyılın başına ait, yeni bölümü 17. yüzyılda eklendi. Han küçük ve iki katlı; ölçüsünü Medine Çarşısı’ndaki büyük ticaret hanlarıyla karşılaştırmak yanlış olur, çünkü buranın işi mal depolamak değil insan barındırmaktı.

Nasıl gidilir

Surların dışında, Cdeyde bölümünde. İki girişi var: biri et-Tellel’den, öteki Bevvabetü’l-Kasab’dan. Kırk Şehit Katedrali’ne gidiyorsan han zaten bitişik sayılır ve ikisini tek durakta görmek mümkün. Tabela aramaya gerek yok; giyim dükkânlarının arkasındaki avluyu sor.

Neyi kaçırma

Dükkân cephelerinin üstüne bak. Zemin kat bugün baştan sona hazır giyimle kaplı ve hanın kendi mimarisi — üst kattaki oda sırası, avluya bakan revak — göz hizasının üstünde kalıyor. Bir de iki girişi birden kullan: aynı avluya iki ayrı sokaktan girmek, yapının mahalleye nasıl bağlandığını tek seferde gösteriyor.