Menika Kalesi (Kalaat el-Menika)

Kalaat el-Menika, Cebele ile Baniyas’ın ortasında, Lazkiye ve Tartus dağlarının sınırında bir sırtın üstünde duran yıkık bir kale. Altındaki köyün adı da ondan geliyor: Vadi el-Kala, yani ‘kale vadisi’. 1028’de bir hileyle kuruldu, 1031’de 13 günlük bir kuşatmayla el değiştirdi; ardından Haçlıların ve İsmailîlerin eline geçti, en son Memlûk sultanı Baybars aldı. Dış surları kuzeydoğu ve kuzeybatıda iyi korunmuş, iç kısmı ise büyük ölçüde yıkık ve toprak altında.

Kale nasıl kuruldu

1028’de Arap kabile reisi Nasr bin Müşerref er-Revadifi, Antakya dukası Mihail Spondiles’i Bizans topraklarını korumak için Menika’da bir kale yaptırmaya ikna etti. Spondiles kabul etti ve oraya 1000 kişilik bir garnizon gönderdi. Kale bitince Nasr onu teslim etmedi; Trablus kadısı ve bölgedeki Fatımî komutanın yardımıyla garnizonu öldürdü. 1030’da İmparator III. Romanos, Antakya dukası Niketas’a kaleyi geri almasını emretti. Niketas 1031’de 13 gün süren bir kuşatmayla kaleyi aldı.

Sonra kimin eline geçti

1118 ya da 1119’da Marqab’ı elinde tutan Beni Muhriz komutanı, Marqab’ı Menika, Kuleyia ve Hadid kaleleriyle birlikte Haçlı senyörü Rainald Masoir’e teslim etti. Haçlılar kaleye ‘Malikas’ ya da ‘Malghanes’ dedi. 12. yüzyılın ortalarında İsmailîler dağdaki başka kalelerle birlikte Menika’yı da ele geçirdi ve kaleyi büyük ölçüde 1270’e kadar ellerinde tuttu. 1270 ile 1273 arasında Baybars sahil dağlarındaki kaleleri birer birer aldı; Menika da bunların arasındaydı.

Ne görülür

Kale kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan bir sırtın üstünde, kabaca dikdörtgen planlı ve bazalttan yapılmış. Savunmanın ağırlığı kuzeydoğu cephesinde: kayaya oyulmuş hendek ve burç orada. Güneydoğu köşede bir kule kısmen ayakta. Üç yeraltı odası var; ikisinin duvarında at bağlama halkaları duruyor. Köylüler iç alanı uzun süre tarla olarak kullandı, bu yüzden içerisi büyük ölçüde toprakla dolmuş.

Nasıl gidilir, ne kadar sürer

Cebele’den minibüsle yaklaşık 30 dakikada Vadi el-Kala köyüne varılıyor. Köyden kaleye toprak bir patikada 15-20 dakikalık yürüyüş var. Surların çevresini dolaşıp yeraltı odalarını bulmak için bir saat, yürüyüşle birlikte bir buçuk saat ayırmak yeterli.

Neyi kaçırma

At bağlama halkaları. İç alan toprakla dolduğu için kalenin gündelik hayatından görünür iz az kaldı; yeraltı odalarından ikisindeki halkalar, burada atların tutulduğunu gösteren birkaç somut ayrıntıdan biri.