Karkamış Dış Kenti (Suriye tarafı)

Karkamış, Fırat’ın batı kıyısında, Halep’in yaklaşık 100 kilometre kuzeydoğusunda bir Tunç ve Demir Çağı kenti. Geç Hitit döneminde bir krallık merkeziydi, Roma döneminde adı Europus oldu. Alan yaklaşık 90 hektar ve bugün bir sınırla bölünmüş: 55 hektarı Türkiye’de, 35 hektarı Suriye’de. Suriye’de kalan parça, kentin en dış halkası olan Dış Kent’in büyük bölümü. Bu sayfa o parçayı anlatıyor; akropol ve Türkiye’deki arkeopark sınırın öbür yanında.

Kent hangi parçalardan oluşuyor

Karkamış üç parçadan oluşuyor: nehir kıyısında akropol, toprak surlarla çevrili İç Kent ve en dışta Dış Kent. Alanı Berlin-Bağdat demiryolu kesiyor ve bugün sınırı bu demiryolu oluşturuyor. Akropol hattın kuzeyinde, Türkiye’de kalıyor. Dış Kent’in çoğu hattın güneyinde, Suriye’de, Cerablus’un hemen kuzeyinde.

Suriye tarafından gezilebilir mi

Doğrulanamadı. Alan sınır hattında ve Suriye tarafındaki Dış Kent’e ziyaretçi erişimi için son 12 aydan bir kaynak bulunamadı. Şubat 2016’da Türk ordusu demiryolunun güneyine temelsiz, prefabrik bir güvenlik duvarı kurdu. Türkiye’deki arkeopark Suriye’den gezilemez; oraya geçmek bir sınır işlemi. Cerablus’a gidiyorsan güncel durumu kasabada sor ve sınır hattına yaklaşma.

Kent nasıl tanındı

Kalıntıların Karkamış olduğunu 1874’te Halep’teki İngiliz konsolosu J. H. Skene önerdi; 1876’da George Smith doğruladı. Kentin adı Kitab-ı Mukaddes’te de geçiyor: MÖ 605’teki Karkamış Savaşı Yeremya kitabında (46:2) anılıyor. O savaşta Babil ordusu Mısır ordusunu yendi.

Kimler kazdı

İlk kazıyı 1878-1881 arasında Henderson yaptı. 1911-1914 arasında British Museum adına Hogarth, R. C. Thompson, Leonard Woolley ve T. E. Lawrence çalıştı; son sezonu 1920’de Woolley yürüttü. Kapaktaki, kucağında çocuk tutan kadın figürini bu kazılarda Dış Kent’teki B evinden çıktı ve bugün British Museum’da. Türkiye tarafı 1956-1998 arasında mayınlıydı. Mayınlar Şubat 2011’de temizlendi ve aynı yıl Marchetti’nin yönettiği Türk-İtalyan ekibi kazıya başladı. Türkiye’deki arkeopark 13 Temmuz 2019’da açıldı.

Dış Kent’te neler araştırıldı

Suriye tarafındaki araştırmayı 2006-2010 arasında Wilkinson ve Peltenburg’un yönettiği Land of Carchemish projesi yürüttü; Durham Üniversitesi, Suriye Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile birlikte çalıştı. İç savaştan önce Global Heritage Fund, Dış Kent’i risk altındaki alanlar arasında sayıyordu: Cerablus’un yayılan yapılaşması ve tarla açma alanın içine giriyordu. Temmuz 2019’da Türk-İtalyan ekibi Dış Kent’e bilimsel bir ziyaret yaptı. 2015’te Kral Kamani’nin MÖ 790 dolayına tarihlenen Kubaba stelinin üç müzeye dağılmış altı parçası bir araya getirildi.

Neyi kaçırma

Demiryolunu. Cerablus’un kuzeyindeki tren hattı bugün yalnızca bir sınır değil, antik kenti ikiye bölen çizgi. Akropol ve kazılmış yapıların çoğu hattın öbür yanında kalıyor; Suriye tarafında toprağın altında duran Dış Kent ise kentin en geniş halkasıydı.