Kibar (Arşa ve Kibar): Afrin’in Yezidi Köyü

Kibar, Afrin’in 5 km kuzeydoğusunda, Cuma ovasında, 360 metre yükseklikte bir köy. Bitişiğindeki Arşa köyünü içine aldığı için ‘Arşa ve Kibar’ diye de anılıyor; resmî adı el-Heva. Afrin bölgesi Yezidilerinin önde gelen ailesi Derviş ailesinin geleneksel merkezi burası. Çevresinde eski yerleşim kalıntıları, eski yazıtlı mağaralar ve üç Yezidi ziyaretgâhı var.

Köyde kimler yaşıyor

2004 sayımında nüfus 743’tü; 2016’da 6000’i aştığı tahmin ediliyordu. Araştırmacı Fermaz Gheribo 2009’da köyde 70 Yezidi aile kaydetti. Sebastian Maisel ise ailelerin yarısının Yezidi olduğunu yazıyor. Köyde bir Yezidi ve bir Müslüman mezarlığı ile bir cami var. Geçim zeytinden ve çevredeki taş ocaklarından.

Ziyaretgâhlar nerede

Köyün yakınında üç Yezidi ziyaretgâhı bulunuyor: Cilmera Mağarası, Melekadi Türbesi ve Hercerka Şeyh Hüseyin Türbesi. Almanca Vikipedi bunlara köyün güneyindeki kayalık vadide duran ‘Chail Khana’ adlı bir mağara türbesini ekliyor. Yezidiler yıllık bayramlarını türbenin yanındaki düzlükte kutluyor, türbeye başka inançlardan ziyaretçiler de uğruyor. Türbelerin bugünkü hâli hakkında güncel bir kaynak bulunamadı.

Köyün geçmişi

Kibar’ın çevresi eski yerleşim kalıntılarıyla dolu ve alan 2001’de ‘Arşa ve Kibar’ adıyla yayımlanan bir araştırmaya konu oldu. 1030’daki Azez Savaşı’ndan önce Bizanslılar ile Araplar arasında burada bir çarpışma yaşandı. Coğrafyacı Yakut el-Hamevî 13. yüzyılda köyü eserinde anıyor. Fransız mandası döneminde köyde on yıl boyunca bir Yezidi okulu çalıştı. Okulda bir Hristiyan ve bir Yezidi öğretmen ile Sincar’dan gelen bir Yezidi din eğitmeni ders veriyordu.

Ziyaret ederken

Kibar yaşayan bir köy, ziyaretgâhlar da ibadet yeri. Türbelere ve mağaralara gitmeden önce köyde izin istemek ve yol sormak gerekiyor. Bayram kutlamasına denk gelinirse topluluğun alanına saygı gösterilmeli. Köye ve türbelere özgü son bir yıldan erişim bilgisi bulunamadı; güncel durumu Afrin’de sormak gerekiyor.

Neyi kaçırma

Güneydeki kayalık vadiyi. Chail Khana mağara türbesi orada, Yezidilerin bayram kutladığı düzlük de hemen yanında. Köyün kendisinden çok bu vadi, Kibar’ın neden bir ziyaret yeri olduğunu anlatıyor.