Kiltaviyye Medresesi

Bab el-Hadid’in — eski adıyla Bab el-Kanat’ın — üstünde yükselen tepenin adı Kiltaviyye ve adı tepedeki medreseden geliyor. Tepe, Kabu’n-Neccârîn denen tarihî tonozun üzerinde duruyor; şehre giren yol buradan Bayyâda ve Müstedâmiyye mahallelerine, oradan kaleye bağlanıyor. Bugün tepede bir Memlûk vakfının kalıntısı ile yirminci yüzyılda kurulan bir okul yan yana duruyor.

Kim yaptırdı

Medreseyi Emir Toktemur el-Kiltavî yaptırdı ve 787 hicrî yılında, yani 1385’te ölünce içine gömüldü. Yanına mermer döşeli büyük bir ev kurdurdu: altında geniş ahırlar, dışında dükkânlar. Hepsini medreseye vakfetti ve vakfa başka gelirler de bağladı, aralarında Bankusa dışındaki bir zeytinyağı mengenesi de vardı. Vakfiyenin şartı mezhepti: müderris de öğrenciler de Hanefî olacaktı.

Geriye ne kaldı

Halep tarihçisi Kâmil el-Gazzî kendi zamanında yapıdan geriye ne kaldığını ölçüyle yazmış: dört duvarla çevrili, 50 zirâ boyunda 30 zirâ eninde bir avlu ve güneyinde cuma kılınabilen küçük bir kıbliye. Bânisinin evinden eser kalmamıştı. Yanındaki mahalle mezarlığı ise duruyordu. Tepenin üstünde küçük, minaresiz, dışarıdan taş basamaklarla çıkılan eski bir mescit vardı; pencereleri güneydeki mezarlığa bakıyordu ve mezarlık eski mağaraların üzerine kurulmuştu.

Bugün tepede ne var

Şeyh Muhammed bin Ahmed en-Nebhân o küçük mescitte halvete çekildi. Sonra aynı tepede yeni Kiltaviyye’yi kurdu: Dâru Nehdati’l-Ulûmi’ş-Şer’iyye 1964’te açıldı ve bugün Nebhan Camii adıyla anılıyor. Yüksek minare, geniş bir ön avlu ve arkada okul binaları bu dönemin işi; eski taş girişin yerinde artık yeni bir kapı var.

Ne kadar sürer

Yarım saat, çıkışla birlikte. Tepeye dar bir yokuştan çıkılıyor ve manzara için bu yürüyüş tek başına yeter: Halep’in kuzey mahalleleri doğuya ve batıya doğru buradan açılıyor. Okul işleyen bir kurum, avluya girmeden önce sor.

Neyi kaçırma

Aşağıya, Bab el-Hadid’e bakan yön. Medresenin yeri rastgele seçilmedi: Gazzî yapının şehre giren kişinin solunda, yüksek bir yerde durduğunu yazıyor. Aynı bakış açısı bugün de duruyor ve kapının neden burada açıldığını bir bakışta anlatıyor.