Kınnesrin (Khalkis) Antik Kenti

Halep’in 25 kilometre güneybatısında, Kuveyk Nehri’nin kıyısında bir antik kent. Yunanlar ona Khalkis dedi; Süryanice adı Kennešrin, kartal yuvası demek, Arapçası da buradan Kınnesrin. Kent Helenistik dönemde kuruldu, Bizans’ta çöl sınırının savunma hattında durdu, İslam’ın ilk yüzyıllarında kuzey Suriye’nin askerî ve idari merkeziydi. 963 ile 1030 arasında defalarca yıkıldı ve bir köye döndü. Halep surundaki Bab Kınnesrin adını bu kente giden yoldan alıyor.

Kent nerede

Kesin bir cevap yok ve ziyareti de bu belirliyor. Bazı araştırmacılar İslam dönemi Kınnesrin’in kalıntılarını Kuveyk’in doğusundaki el-Hadır’da, Helenistik Khalkis’i ise nehrin batısındaki el-İs köyünde arıyor. Başkaları kentin Helenistik dönemden Eyyûbîlere kadar hep el-İs’te durduğunu düşünüyor. El-Hadır’daki höyükte Chicago Üniversitesi Doğu Enstitüsü kazı yaptı. Konum tartışmalı olduğu için bu sayfaya harita pini koymadık.

Nasıl gidilir

Halep’ten güneybatıya, el-Hadır ve el-İs köylerine. Kaynaklarda ayakta duran, adıyla bilinen bir anıt anılmıyor; gidilen yer bir höyük ve iki köy. Yolun ve alanın bugünkü durumu hakkında doğrulanmış bilgi bulamadık. Yola çıkmadan yerel bir sürücüyle teyit et; toplu taşıma bilgisi yok.

Seleukoslardan Romalılara

Tarihçi Appianos’a göre kenti I. Seleukos Nikator kurdu ve adını Euboia’daki Khalkis’ten aldı. Lübnan’da, bugünkü Anjar’da başka bir Khalkis vardı. İkisini nehirleri ayırıyordu: bu kentin nehri Belus, yani bugünkü Kuveyk’ti. Kent MS 92’de İmparator Domitianus onuruna Flavia unvanını aldı.

Bizans sınırında

Kınnesrin erken dönemden piskoposluktu, sonra bağımsız bir başpiskoposluk oldu. Hem kervan durağıydı hem de çölle sınırı tutan savunma hattının parçasıydı. 540’ta Sasani şahı I. Hüsrev kentin önüne geldi ve kenti yağmalamamak karşılığında 200 libre altın aldı. Bunun üzerine Justinianus surları yeniletti; işi 550 dolayında Genç İsidoros yaptı. Sasaniler kenti 608/9’da aldı ve savaşın bittiği 628’e kadar elinde tuttu.

Cund Kınnesrin

Araplar kenti 636/7’de kısa bir direnişten sonra aldı ve Halid bin Velid burada oturdu. Emevî halifesi I. Yezid surları yıktırdı. Kınnesrin, İslam Suriyesi’nin askerî bölgelerinden biri olan Cund Kınnesrin’in merkezi yapıldı ve Halep uzun süre bu cundun içinde kaldı. 943’te kuzey Suriye’nin en iyi yapılı kentlerinden biri sayılıyordu, ama cunddaki önceliğini yakındaki Halep’e kaptırmıştı.

Yıkımlar

945’te Hamdanî emiri Seyfüddevle burada Mısır İhşidîlerine yenildi. 963’te Bizans saldırısı haberi gelince halk kenti boşalttı, sonra geri döndü. 966’da Seyfüddevle, İmparator II. Nikephoros Phokas karşısında geri çekildi ve kenti boşalttı; Bizanslılar camileri yaktı. Halkın bir kısmı Fırat’ın doğusuna, bir kısmı Halep’e yerleşti.

Kent birkaç yıl içinde yeniden doldu, ama 998’de Bizanslılar onu yeniden yıktı; yeniden kurulan kent 1030’da bir kez daha yağmalandı. İranlı gezgin Nasır-ı Hüsrev 1047’de buradan geçtiğinde yoksul bir köy buldu. 11. yüzyılın sonunda Anadolu Selçuklu hükümdarı Süleyman bin Kutalmış kenti yeniden kurdu, rakibi I. Tutuş yıktı. 1119’da Artuklu emiri İlgazi burayı silah deposu yaptı ve çevreye akınlarını buradan düzenledi. Osmanlı döneminde bölgeye Eski Halep deniyordu.

Neyi kaçırma

Halep’e dönüşte Bab Kınnesrin. Kentin kendisinden ayakta pek bir şey görmesen de adı, Halep’in eski şehrindeki kapıda hâlâ yaşıyor ve bu kapıdan çıkan yol bir zamanlar tam buraya geliyordu.