Kuveyk Nehri

Halep’in bir nehri var ve çoğu ziyaretçi onu görmeden şehirden ayrılıyor. Kuveyk 129 kilometre uzunluğunda, kapalı havzalı bir akarsu: denize ulaşmıyor, şehrin güneyindeki ova ve bataklıklara dökülüp orada bitiyor. Şehrin içinde beton duvarlı bir kanalın dibinden geçiyor ve suyu az. Buna rağmen Halep’in neden tam burada kurulduğu sorusunun cevabı bu su.

Nereden gelir, nereye gider

Toroslar’dan doğuyor, Fırat’a paralel olarak Antep platosu boyunca ve Matah çöküntüsünün batı kenarı boyunca güneye iniyor, Halep’in içinden geçip şehrin güneyindeki ovalarda kayboluyor. Adı kurbağa sesinden geliyor; kıyıları kurbağa doluydu. Yunanlar nehri Belus adıyla tanıyordu, İngilizce kaynaklarda ise Aleppo River olarak geçiyor.

Suyu Romalılar getirdi

19. yüzyıl araştırmaları suyun Antep yakınlarındaki bol kaynaklardan geldiğini, bu kaynakların doğal olarak Fırat havzasına akacağını gösteriyor. Romalılar suyu su kemerleriyle güneye çevirdiler ve İpek Yolu şehri Halep’e verdiler. Kemerler sonra doğal bir vadiye dökülüyor, vadi Kilis yakınlarında Akpınar deresiyle birleşip suyu Halep’e ve antik Kınnesrin’e taşıyor. Vadi binlerce yıldır yerleşim taşıyor; çakmaktaşı atölyeleri ve çömlekçiliğiyle biliniyor.

Nehir neden kurudu

Kuveyk 1960’ların sonunda tamamen kurudu; sebep sınırın Türkiye tarafındaki sulama projeleriydi. Sonradan Fırat’tan su çevrilerek nehir ve şehrin güneyindeki tarım canlandırılmaya çalışıldı. Tel Hasel su pompa istasyonu bu iş için 2008’de açıldı, savaşta kapandı, Temmuz 2022’de onarılıp yeniden çalıştırıldı. Bölgenin yıllık ortalama yağışı 325 milimetre ve yeraltı suyu aşırı çekimden her yıl düşüyor.

Nehrin adı neden 2013’te geçti

Ocak ile Mart 2013 arasında, savaşın Halep’i ikiye böldüğü dönemde, Bustan el-Kasr’da nehirden 100’ün üzerinde ceset çıkarıldı. Olay Kuveyk adını Halep dışında da tanınır yaptı ve nehir hakkındaki aramaların önemli bir kısmı bugün hâlâ oraya çıkıyor.

Şehirde nereden görülür

En kolay yer Halep Halk Parkı: nehir parkı ortadan kesiyor. İkinci yer merkezdeki kanal; taş duvarların arasında dar bir su şeridi ve ilkbaharda kanal tabanını dolduran sarı çiçekli otlar. Bab el-Cinan’ın adını aldığı bahçeler de bu kıyıdaydı — bahçeler de kapı da yok, nehir duruyor.