Lazkiye Cedid Camii (Süleyman Paşa el-Azm Camii)

Lazkiye’nin eski çarşı bölgesinde, Trablusşam valisi Süleyman Paşa el-Azm’ın 1727’de yaptırdığı cami. Azm ailesi Şam’da ve Hama’da kendi adıyla anılan saraylar bıraktı; bu cami ailenin kıyıdaki imzası. Halk ona Cedid, yani Yeni Cami diyor: yapıldığında şehrin Eyyûbî, Memlûk ve erken Osmanlı camilerinin yanında gerçekten yeniydi.

Nasıl gidilir

Cami Uveyne mahallesinde, Gafiki Caddesi’nin kuzeyinde. Batısında dar bir sokakla ayrılan Han el-Hinta var, biraz ötede Ugarit Meydanı. Şehir merkezinden yürüyerek ulaşılıyor; minare çevre sokaklardan görünüyor.

Ne görülür

Harim kare planlı ve duvarları iki metreden kalın. Üstünü dokuz kubbe örtüyor; kubbeler duvarlara ve ortadaki dört bazalt sütuna oturuyor. Sütunların başlıkları Korint düzeninde ve camiye ait değil: şehirde dağınık duran Roma sütunlarından toplanıp buraya konmuş.

Avlunun ortasında şadırvan kubbesi sekiz sütuna oturuyor. Kubbeyi hafifletmek için içine toprak testiler gömülmüş. Yerel kaynaklar bu yöntemin şehrin ve Suriye kıyısının camilerinde başka örneği olmadığını söylüyor. Kubbe bugün çatlak durumda. Güneydeki ana kapının üstündeki lale motifleri, III. Ahmed’in saltanatına denk gelen Lale Devri’ne işaret ediyor; kapının üstünde yapım tarihini veren bir kitabe var. Minare yaklaşık 40 metre.

Güneydoğu köşedeki kırmızı kiremit çatılı oda Kayseriye diye biliniyor. Osmanlı döneminde vakıf dairesiydi, Fransız mandasında İslam meclisinin merkezi oldu; bugün İslami ve tarihî araştırmalar merkezi olarak kullanılıyor. Güney cephede iki sebil var, doğudakinin cephesi bezemeli; ikisi de çalışmıyor.

Ne kadar sürer

Otuz dakika. Avlu, şadırvan ve harim için yeterli. Namaz vakitlerinde harime giriş durur.

Neyi kaçırma

Batı ve doğu kapıları. İkisi de duvara bilerek eğik yerleştirilmiş. Öğle vaktinde kuzey sekisi güney sekisinin gölgesine girip iki kapı güneşe açıldığında ezan vakti gelmiş demekti; yani kapılar bir güneş saati. Aynı minare uzun süre şehrin vakit minaresiydi: gündüz namazlarında bayrak, gece namazlarında fener çekilir, diğer müezzinler ona bakıp ezana başlardı. İçeride, harimin güneybatı sütununa Mağribî sütunu deniyor; Şeyh Mağribî derslerini bu sütunun dibinde verirdi.