Lazkiye Meşati Camii (Zeyd bin Sabit Mescidi)

Lazkiye’nin eski mahallelerinden Suleybe’de (Saliba), Yarmuk Caddesi üstünde küçük bir cami. Kökeni bir kilise: 12. yüzyılda Latinlerin kullandığı Büyük Aziz Yuhanna Kilisesi olarak kayıtlı. Selahaddin Eyyûbî şehri 1188’de (Hicri 584) alınca yapı camiye çevrildi. Sahabe Zeyd bin Sabit’in adıyla, Zeyd bin Sabit Mescidi diye de anılıyor.

Adı nereden geliyor

Meşati, Arapçada tarak anlamına gelen emşât kelimesinden. Bir rivayete göre burada tarak yapılıp satılırdı. Başka bir rivayet adı harimde iki sütunun arasında gömülü kişiye bağlıyor. Üçüncüsü, şehir bugünkü biçimini almadan önce yapının denize yakın bir yükseltide durduğunu ve adın kum şâti, yani kıyı başı sözünden bozulduğunu söylüyor.

Nasıl gidilir

Caminin iki girişi var. Kıble yönündeki giriş caddeden gelinen geniş bir geçit. Batıdaki giriş, kuzeyde Beyt ed-Daye Çarşısı’nı Yarmuk Caddesi’ne bağlayan dar sokağa açılıyor. İki kapı da avluya çıkıyor.

Ne görülür

Avlu caminin doğusunu, batısını ve kuzeyini sarıyor ve sert kum taşıyla döşeli. Kuzey ucunda birkaç oda ile sekizgen minare, ortasında taş bilezikli bir kuyu var. Harim, iki sıra sütuna oturan kemerlerle taşınan dikdörtgen bir salon: doğu tarafını yuvarlak bir kubbe, batı tarafını beşik tonoz örtüyor. Mihrap küçük ve bezemesiz, yanındaki mermer minber sade.

Bugün açık mı

Doğrulanmadı. Caminin bugün ibadete ve ziyaretçiye açık olduğunu gösteren yakın tarihli, yapıya özgü bir kaynak bulamadık. Saatleri ve giriş koşullarını yerinde teyit etmek gerekiyor. Konum da iki bağımsız kaynakla doğrulanamadığı için sayfada harita yok.

Ne kadar sürer

Yirmi dakika. Avlu, kuyu ve harim için yeterli.

Neyi kaçırma

Harimin güney kısmındaki iri taşlı kütle. Kültür Envanteri bu bölümü eski kilisenin kalıntısı sayıyor; yapının Haçlı dönemi gövdesi duvarda hâlâ okunuyor. Minberin girişinin üstündeki mermer levhaya da bak: üstünde Eyyûbî dönemine tarihlenen sülüs hatla kelime-i tevhid yazılı.