Mayadin

Mayadin, Deyrizor’un 44 kilometre güneydoğusunda, Fırat kıyısında bir ilçe merkezi. 2004 sayımında 44028 kişiyle ilin ikinci büyük yerleşimiydi. Kasabanın kendisinde tescilli bir anıt yok; değeri, orta Fırat’ın en yoğun arkeoloji hattının tam ortasında durmasından geliyor. Rahbe Kalesi kasabanın kenarında, Terqa ve Tell Mesayih güneydoğuda, Tell Bukras Deyrizor yolunun üstünde.

Nasıl gidilir

Deyrizor’dan Fırat’ın sağ kıyısını izleyen yolla güneydoğuya, 44 kilometre. Yol Tell Bukras’ın yanından geçiyor. Mayadin’den Irak sınırındaki Ebu Kemal’e aynı yol devam ediyor. Güzergâhın bugünkü durumu ve kontrol noktaları gitmeden önce Deyrizor’da sorulmalı.

Ne kadar sürer

Kasabanın kendisi için iki saat: çarşı çevresi ve ırmak kıyısı. Rahbe Kalesi’ni ekleyince yarım gün, Terqa ile Tell Mesayih’i de katınca tam gün.

Kasaba nereden geliyor

Mayadin, Abbasi komutanı Malik bin Tavk’ın 9. yüzyılda kurduğu Rahbat Malik ibn Tavk’ın yerinde duruyor. Kent, Irak’tan Suriye’ye geçişin anahtarı sayıldı ve bu yüzden sürekli el değiştirdi. 1157 depreminde yıkıldı. Nureddin bölgeyi Şirkuh’a verdi, Şirkuh da kaleyi yaklaşık 4 kilometre güneybatıya, bugün Rahbe Kalesi denen yere taşıdı. Eski yer “Meşhed Rahbe” adıyla kaldı; bugünkü Mayadin o yer. Bazı yazarlar kasabayı Ptolemaios’un andığı Audattha ile eşleştiriyor, ama o adı Irak’taki Hadise’ye koyanlar da var.

Adın kökü için Arapça kaynaklarda anlatılan açıklama: kasabanın çok minaresi olduğu için “el-Meâzin” dendiği ve adın zamanla “el-Mayadin”e bozulduğu.

Yüz yıl önce nasıl bir yerdi

20. yüzyılın başında Mayadin, Zor Sancağı’na bağlı Aşara kazasının merkeziydi ve kaymakam burada otururdu. Bir İngiliz istihbarat raporu kasabada çarşı, dükkânlar ve eğik minareli bir cami sayıyor. Çek gezgin Alois Musil 1912’de yaklaşık 2500 kişi, 380 ev, 400 Müslüman aile, Mardin’den gelmiş 15 Süryani aile ve 3 Yahudi aile kaydetti; bir de erkek ilkokulu.

Neyi kaçırma

Kasabayla kaleyi birlikte okumayı. Ortaçağ Rahbe’si bugünkü kasabanın altında, Şirkuh’un kalesi güneybatıdaki höyükte. Irmak kıyısından kaleye doğru bakınca bir kentin deprem sonrası neden sudan uzağa, çölün kenarına taşındığı arazide görülüyor. Kalenin kendi anlatımı Rahbe Kalesi kaydında.

Bir de beklenmedik bir ayrıntı: 19 Haziran 1947’de Pan Am’in 121 sefer sayılı uçağı kasabanın altı kilometre kadar yakınına düştü. Mürettebattaki üçüncü subay, sonradan Star Trek dizisini yaratan Gene Roddenberry’ydi.

Bugünkü durum

Kasaba 2014 ile 2017 arasında IŞİD yönetiminde kaldı ve Ekim 2017’de geri alındı. İngiliz raporundaki eğik minareli caminin ve eski çarşının bugün ayakta olup olmadığı doğrulanamadı. Erişim ve güvenlik durumu da güncel olarak doğrulanamıyor; gitmeden önce Deyrizor’da sormak gerekiyor.