Sakatiyye Çarşısı

Ulu Cami’nin güneybatısında, Attarin Çarşısı’nın yanı başında uzanan 150 metrelik kapalı bir çarşı kolu; içinde 52 dükkân var. Kolun kendisi Memlûk ve Osmanlı dönemlerine uzanıyor, ama bugün buranın anlatılmasının sebebi daha yeni: Halep’te savaştan sonra baştan sona tamamlanan ilk onarım projesi burasıydı ve Temmuz 2019’da yeniden açıldı.

Onarım nasıl yürüdü

Aga Han Kültür Vakfı, Halep’in tarihî merkez çarşısını onarma programında Sakatiyye’yi pilot proje olarak seçti. Çalışma 2018’in sonunda başladı, sekiz ay sürdü, Temmuz 2019’da bitti. Maliyet 400 bin dolardı. İş UNESCO, Genel Antikalar ve Müzeler Müdürlüğü, valilik ve Halep Belediye Meclisi ile birlikte yürütüldü. Kasım 2020’de ICCROM-Şarika’nın İslam mirasının korunmasında iyi uygulama ödülü Sakatiyye’ye verildi ve aynı yıl proje, salgın koşullarına rağmen bağlantı sokaklarını da kapsayacak biçimde genişletildi.

Neden pilot seçildi

Kol kısa, sınırları belli ve çok kullanılıyor: 150 metre ve 52 dükkân, bir yılın altında bitirilebilecek bir büyüklük. Pilotun işi yalnız bir çarşıyı onarmak değildi — taş nereden gelecek, esnaf hangi aşamada dönecek, izinler hangi sırayla alınacak, bunların hepsi burada ilk kez birlikte denendi. Çarşının geri kalanı için ölçü buradan çıktı.

Ne görülür

Taş tonozlu, üstü kapalı tek bir sokak. Dükkân sıraları iki yanda, tonozun tepesinde ışık delikleri var ve kol yazın çevresindeki açık sokaklardan gözle görülür biçimde serin. Onarım eski dokuyu taklit etmek yerine ayakta tutmayı hedeflediği için yeni taşla eski taş yan yana okunuyor; nerede müdahale edildiğini görmek için tavana bakmak yeterli.

Neyi kaçırma

Koldan çıkıp Attarin Çarşısı’na geç. İki kol bitişik ve onarılmış bir tonozla henüz sıra gelmemiş bir tonoz arasındaki fark iki adımda görülüyor. Halep çarşısının bugünkü hâlini tek bir yerde anlatan karşılaştırma bu.