Sitt er-Rum Kilisesi ve Roma Mezarı

Sim’an Dağı’nın güneyinde, Dara İzze nahiyesinde 480 metre yükseklikte bir yamaç. Burada tek nefli bir Bizans kilisesi dış kabuğuyla neredeyse eksiksiz ayakta; yanında 152 tarihli bir Roma mezarı ve bir manastırın kalıntıları var. Refade ve Katura köylerine bitişik, bugün neredeyse ıssız. Bu iki köyde kilise kalıntısı bulunmadığı için Sitt er-Rum’un onların ortak kilisesi olduğu düşünülüyor.

Nasıl gidilir

Dara İzze’nin 3 kilometre kuzeybatısında sola bir yol ayrılıyor ve 1 kilometre sonra Katura’ya varıyor. Köye girmeden hemen önce kuzeye giden toprak yol 2 kilometre sonra Sitt er-Rum’a çıkıyor. Refade 500 metre daha kuzeyde. Refade’den kayalık bir vadiden geçen 3500 metrelik bir patika Deyr Semaan’a iniyor; kilise, Katura ve Refade ile birlikte yürüyerek bağlanan bir hattın üstünde. Toplu taşıma yok.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika: kilise, mezar ve manastır kalıntıları için. Refade’yi de eklersen bir saati geçer.

Ne görülür

Kilise büyük olasılıkla 4. yüzyılın sonunda ya da 5. yüzyılın başında kalkerden yapıldı. Plan dikdörtgen, tek nef. Alınlık duvarlarıyla birlikte dış kabuk ayakta; yıkılan yalnız doğuda dışa taşan dikdörtgen kutsal bölüm ile batı girişinin iki payeye oturan sundurması. O payeler şimdi yerde yatıyor. Üç cephede kapı var, bir kapı da yıkık kutsal bölümün güneyinde. Güney ve kuzey cephelerde beşer, doğu ve batıda üçer yüksek pencere açılıyor. Nefin ortasında yükseltilmiş bir bema, yani din adamlarının kürsüsü duruyor. Eğimli çatının taş iskeleti ve kirişlerin oturduğu yuvalar duvarlarda seçiliyor.

Kilise bir manastır yapı grubunun parçasıydı. Yakındaki öteki binalardan yalnız iki katlı bir giriş revakının taş dikmeleri ayakta.

Roma mezarı

Kilisenin yakınında, her biri tek taştan iki yüksek payenin bir lentoyu taşıdığı bir anıt duruyor. Bu, yeraltındaki bir aile mezarının girişi. Lentodaki yazıt gömülenlerden birini Ptolemaios oğlu Isidotos diye adlandırıyor ve mezarı Ekim 152’ye tarihliyor. Kayaya oyulmuş mezar odasında on beş lahit vardı.

Adı ve koruma

Sitt er-Rum “Rumların hanımı” demek. Bazı Suriyeli arkeologlar adı Meryem Ana’ya, bazıları manastırın Rum bir başrahibesine bağlıyor. Alan 1945’te Maarif Bakanlığı’nın 220 sayılı kararıyla tescil edildi. 2011’de Sim’an Dağı arkeolojik parkı içinde UNESCO listesine girdi, 2013’te Suriye’deki bütün Dünya Mirası alanlarıyla birlikte tehlike listesine alındı.

Bugün ne durumda

BM Eğitim ve Araştırma Enstitüsü’nün (UNITAR) 2013 ve 2014 uydu görüntülerinde kilisenin yanında iki yeni bina görülüyor. Batıdaki yıkık yapı 2011’e göre zor tanınıyor ve bu, taş sökülmüş olabileceğine işaret ediyor. İnşaatın kalıntılara etkisi bilinmiyor; kilisenin bugünkü durumu yerinde teyit edilmeli.

Neyi kaçırma

Cephelerden birindeki kiriş yuvaları. Çatının kendisi yok ama taş iskeleti ve kirişlerin oturduğu boşluklar duruyor; bu delikler eğimli çatının nasıl kurulduğunu gösteren tek iz.