Tell Amarna: Cerablus Yakınında Höyük ve Bizans Bazilikası

Tell Amarna, Cerablus’un 8 kilometre güneyinde, Fırat’ın batı yakasında, Amarne köyünün yanında 20 metre yüksekliğinde bir höyük. Katmanları MÖ 6. binyıldaki Halaf kültüründen MS 5. yüzyıldaki bir Bizans bazilikasına uzanıyor. Mısır’daki Tell el-Amarna ile ilgisi yok; iki yerin yalnızca adları benziyor.

Nerede

Höyük Amarne köyünün hemen yanında. Haritadaki pin, höyüğün alan kaydının merkezini gösteriyor; alan geniş olduğu için yerinde birkaç on metrelik fark olağan. Cerablus’tan güneye inerken ilk durak olarak düşünülebilir.

Kazılar

Höyük, Tişrin Barajı öncesinde yapılan kurtarma kazıları kapsamında araştırıldı. 1991-1998 arasında Liège Üniversitesi’nden Önhan Tunca’nın yönettiği heyet sekiz sezon kazdı. Ana höyüğe yarım kilometre kadar uzakta, Fırat’a karışan bir vadinin kenarında ayrı bir alan daha çıktı. Geç Halaf dönemine (IIB, MÖ yaklaşık 4900-4500) ait boyalı seramikler orada bulundu.

Bizans bazilikası ve mozaikleri

Kazılarda 5. yüzyıldan bir bazilika ortaya çıktı. Varşova Üniversitesi Polonya Akdeniz Arkeolojisi Merkezi’nden Tomasz Waliszewski ve Krzysztof Chmielewski’nin yönettiği bir ekip 2000-2001’de restorasyona katıldı. 40’tan fazla mozaik parçası Şam’daki bir depoya taşındı ve 2004-2005’te konserve edildi. Bunlardan 13’ü 2005’te Belçika’da ve Varşova Devlet Arkeoloji Müzesi’nde sergilendi.

Yayınlar

Kazının sonuçları ciltler hâlinde yayımlandı. Tell Amarna V (2011) bazilikayı ve mozaiklerini, 2014’te çıkan cilt ise Halaf dönemini ele alıyor. Höyükte neyin nerede olduğunu gitmeden önce anlamanın en sağlam yolu bu ciltler.

Bugünkü durum

Mozaik parçaları kazıdan sonra Şam’a taşındı; höyükte görülecek olan kazı alanının kendisi. Alanın bugünkü hâli ve ziyaret düzeni teyit edilmeli.

Neyi kaçırma

Ana höyüğün yanındaki ikinci alan. Çoğu anlatı bazilikada kalıyor; yarım kilometre ötedeki geç Halaf alanı ise buranın Bizans’tan binlerce yıl önce de iskân edildiğini gösteriyor.