Tell Cinderes (Gindaros)

Afrin Nehri’nin kıyısında, Cinderes kasabasının hemen dibinde yükselen bir yerleşim höyüğü. Antik adı Gindaros. İlk yerleşim MÖ dördüncü binyılın sonuna iniyor; Helenistik dönemde yeniden kurulan kent Bizans dönemine kadar yaşadı. MÖ 38’de Roma lejyonları Part veliahdı Pakoros’u burada yendi, 4. yüzyılda kentin kendi piskoposu vardı. 1993’te başlayan kazılar höyüğün katmanlarını tek tek açtı.

Nasıl gidilir

Cinderes, Halep’e karayoluyla 68 kilometre, Afrin’e 21 kilometre uzaklıkta; Afrin’in güneybatısında. Höyük kasabanın kenarında ve bugünkü yerleşim onun eteğine kurulu. Toplu taşıma bilgisi yok; Halep ya da Afrin’den şoförlü araç tutuluyor. Kasaba 6 Şubat 2023 depreminde ağır hasar gördü, yüzlerce kişi öldü ya da yaralandı. Yolların ve kasabanın durumunu yola çıkmadan teyit et.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Görülecek şey tek bir yapı değil, höyüğün kendisi. Afrin ile aynı güne konabilir.

Höyükte ne var

Katmanlar uzun bir zamanı kapsıyor. En geniş bulgular Orta Tunç Çağı’ndan, yani MÖ ikinci binyılın ilk yarısından: tahkimatlar ve kutsal yapılar. Demir Çağı bulguları büyük ölçüde erken evreyle sınırlı. MÖ 600’den sonrasına ait neredeyse hiçbir buluntu yok.

Uzun bir zayıf yerleşim döneminden sonra kent büyük ihtimalle I. Seleukos zamanında, MÖ 300 dolayında yeniden kuruldu. Gindaros o sırada Antakya ile Kyrrhos arasındaki yolda bir menzil olmalı. Sokaklar Hippodamos ızgarasına göre çizildi; aralarındaki yapı adaları uzun dikdörtgenler. Jeofizik taramalar farklı boyutlarda evlerle dolu bir plan gösteriyor, öne çıkan tek bir anıt ya da meydan yok. Kentin adı Makedonya’da Pella ile Edessa arasındaki Genderros’tan gelmiş olabilir. Kazılarda Helenistik ve Roma seramiği, bir Roma gümüş sikke definesi ve bir tunç define çıktı; höyüğün dışında orta Roma döneminden bir aşağı şehir de belirlendi.

Savaş, piskopos, sıcak su

Kent MÖ 63’te Pompeius’un fethiyle Roma’nın Syria eyaletine girdi. MÖ 38’de Publius Ventidius Bassus komutasındaki lejyonlar Part ordusunu yendi; veliaht Pakoros savaşta öldü. MS 252/253’te Sasani kralı I. Şapur kenti aldı; adı Ka’be-i Zerdüşt’teki yazıtında geçiyor. İmparator I. Theodosius (379–395) kenti tahkim etti. İngilizce kaynaklar höyüğün güney ve batı yüzünde sur izleri kaldığını yazıyor; Helenistik kentte ise kazılar bir sur bulamadı. Coğrafyacı Strabon höyüğü hırsızlara uygun bir yuva diye anmıştı.

Bilinen tek piskoposu Petros, 325’te İznik ve 341’de Antakya konsillerine katıldı. Aziz Marinus’un emanetleri bir süre burada saklandı, sonra Antakya’ya taşındı. 6. yüzyılda kent savaş, veba ve depremle geriledi; 637’deki Arap fethinden sonra antik kent kaynaklarda anılmıyor. 14. yüzyılda coğrafyacı ed-Dımeşki Cinderes’i kalabalık bir yer olarak anlattı ve suyunun nereden çıkıp nereye aktığı bilinmeyen sıcak kaynaklarından söz etti.

Neyi kaçırma

Höyüğün güney ve batı yüzü. İngilizce kaynakların Theodosius dönemi sur izi dediği kalıntılar bu iki yüzde.