Tell Hammam et-Türkman

Tell Hammam et-Türkman, Belih ırmağının sol kıyısında, Rakka’nın yaklaşık 80 kilometre kuzeyinde duran büyük bir höyük. Çapı 500 metre, yüksekliği 45 metre; vadide uzaktan seçilen tepe bu. İçinde MÖ 5. binyıldan Roma ve Part dönemine kadar on yerleşim katmanı var. Ayakta yapı yok. Gelmenin sebebi tepenin kendisi ve üstünden görülen vadi.

Nerede, nasıl gidilir

Tell Sabi Abyad 2 kilometre kuzeydoğuda; iki höyük aynı çıkışta görülebiliyor. Alan Tell Abyad ilçesinde, 2016’da ISİD baskınına ve 2019’da Türkiye ile Suriye Milli Ordusu’nun harekâtına sahne olan hatta. Bugünkü erişim doğrulanamadı. Yola çıkmadan Rakka’da yolu ve alanın durumunu sormak gerekiyor.

Katmanlar ne anlatıyor

En eski yerleşim kuzey Ubeyd kültürüne ait ve radyokarbonla MÖ 4400-3600 arasına tarihleniyor. Ardından yoğun bir inşa dönemi geldi; Uruk dönemine denk düşen anıtsal bir bina da bu evreden. Evre MÖ 3400-3200 dolaylarına tarihlenen büyük bir yangınla kapandı. Dikkat çeken ayrıntı: dönem Uruk’la çağdaş, ama burada Uruk çanak çömleği çıkmadı.

Tepe bir süre boş kaldı, yeniden iskân edildi ve 3. binyılın sonunda şiddetli bir yıkım yaşadı. MÖ 1750-1550 arasına tarihlenen özenli bir Orta Tunç II binası, araştırmanın ağırlığının neden Orta Tunç katmanlarında olduğunu gösteriyor. MÖ 1200’den sonra bin yıla yakın bir boşluk var; ardından tepe garnizon yeri olarak kullanıldı.

Neyi kaçırma: Erken Tunç suru

1986 kazılarında Erken Tunç III-IV kentini saran bir sur çıktı: 8 metre genişliğinde ve üst katında odalar olan bir yapı. Bu odalardan alınan örnekler suru MÖ 2400 dolaylarına tarihliyor. Surun bugün görünüp görünmediği doğrulanamadı; kazı açmalarının yeri yerinde sorulmalı.

Kentin adı ne?

Bilinmiyor. J. M. Córdoba 1990’da höyüğü tabletlerden bilinen Zalpa kentiyle eşledi. Ziegler ve Langlois 2016’da, von Dassow 2022’de bu eşlemeyi mümkün gördü. Ama kesinleşmedi.

Kazı ve bugünkü durum

Höyüğü Amsterdam ve Leiden üniversiteleri kazdı; sonuçlar 1988’de İstanbul’da Hammam et-Turkman I adıyla yayımlandı. 1992’de 3. binyıla ait iki bitki buluntusu ayrıca yayımlandı. Uydu görüntüleri alanın el aletleri ve iş makineleriyle sistematik biçimde yağmalandığını gösteriyor.