Tell Sabi Abyad

Tell Sabi Abyad, Rakka ilinin kuzeyinde, Belih vadisinde kuzey-güney hattı boyunca dizili dört höyükten oluşan bir kazı alanı. Köy MÖ 7500 ile 5500 arasında bu tepeler arasında gidip geldi ve Suriye’de bilinen en eski çanak çömlek burada, MÖ 6900-6800 dolaylarında yapıldı. Binlerce yıl sonra, MÖ 13. yüzyılda, Neolitik köyün üstüne bir Orta Asur kalesi kuruldu. Ziyaretçinin göreceği şey kazı açmaları ve höyüklerin biçimi; buluntular müzelerde.

Nerede, nasıl gidilir

Höyükler Belih ırmağının vadisinde, Türkiye sınırına yaklaşık 30 kilometre mesafede. Komşu höyük Tell Hammam et-Türkman 2 kilometre güneybatıda; ikisi aynı çıkışa sığıyor. Alan Tell Abyad ilçesinde ve bu sınır şeridi Ekim 2019’dan beri birkaç kez el değiştirdi. Alana bugün hangi yoldan gidilebildiği ve bekçi olup olmadığı doğrulanamadı; yola çıkmadan Rakka’da sormak gerekiyor.

Dört höyük, iki bin yıl

Ana höyük Tell Sabi Abyad I yaklaşık 240 metreye 170 metre, yüksekliği 10 metre. Tell Sabi Abyad II daha küçük, 75 metreye 125 metre, ve daha eski: MÖ 7550-6850 arası. IV numaralı höyük hiç kazılmadı, çünkü bugün köyün mezarlığı. Köy iki bin yıl boyunca tek tepede kalmadı, tepeden tepeye taşındı. Aynı vadide dört ayrı iz olmasının sebebi bu.

Kazılar 1986’da Leiden Üniversitesi’nden Peter Akkermans yönetiminde başladı ve savaşa kadar aralıklarla sürdü: 1988, 1991-1992, 1994-1999 ve 2001-2003 sezonları, ardından 2005 ve 2010’da sondajlar.

Ne bulundu

İlk çanak çömlek MÖ 6900-6800 dolaylarına tarihleniyor ve bir kısmı boyalı. MÖ 6700 civarında seri üretime geçildi. Tuhaf olan şu: erken boyalı kaplar sonra bırakıldı, boya ancak MÖ 6200 dolaylarında geri döndü. Aynı tarihte köy hayatında başka bir kırılma var. Depolar, tholos denen yuvarlak yapılar ve mühürler ortaya çıkıyor. Araştırmacılar bu değişimi 8200 yıl önceki soğuma olayıyla ilişkilendiriyor.

Köyün ekonomisi keçi ağırlıklı hayvancılığa, emmer buğdayına, siyeze, arpaya ve kete dayanıyordu. Kazıda pişmemiş kilden 1000’den fazla sapan tanesi çıktı.

Neyi kaçırma: Yanmış Köy

Sabi Abyad’ı arkeoloji kitaplarına sokan şey, yangında kalmış bir köy katmanı. MÖ 6000 dolaylarına tarihlenen bu Yanmış Köy’de bir arşiv binası bulundu. İçinde en az 61 ayrı mühürden basılmış 275’ten fazla mühür baskısı ve sayma taşları vardı. Tek bir yerleşimde bulunmuş en büyük mühür ve jeton topluluğu bu. Yazının icadından binlerce yıl önce burada kimin depoya ne koyduğu kile işleniyordu. Tarih konusunda yayınlar ayrışıyor; bazıları aynı katmanı MÖ 5200 dolayına koyuyor.

Tepedeki Asur kalesi

Geç Tunç Çağı’nda höyüğün tepesine, daha eski bir Mitanni kulesinin üstüne, 23 metreye 21 metre ölçülerinde bir Orta Asur kale yapısı kuruldu. Sekiz odası, iki buçuk metre kalınlığında kerpiç duvarları ve üst kata çıkan bir merdiveni vardı. İçinden MÖ 13. ve 12. yüzyıllardan kalma 400’ü aşkın çivi yazılı tablet çıktı. Yapı MÖ 1180’den bir süre sonra şiddetli bir yangınla sona erdi.

Bugünkü durum

Kazılar savaşla durdu. 2014’te Akkermans alanın ve kazı depolarının yağmalandığını açıkladı. Höyükte savaş ve yapılaşma kaynaklı hasar var. Açmaların bugün ne kadar açık kaldığı ve alanın korunup korunmadığı doğrulanamadı.