Tell Bukras

Tell Bukras, Deyrizor’un yaklaşık 35 kilometre güneydoğusunda, Fırat kıyısında 5 hektarlık oval bir höyük. Altında MÖ 7400 ile 6200 dolaylarına yayılan bir Neolitik köy var: düzenli planlı kerpiç evler, beyaz sıvalı duvarlar ve kuş figürlü bir duvar resmi. Höyüğün kendisinde bugün ne görüldüğü doğrulanamıyor; bu yerin ağırlığı Deyrizor Müzesi’nde, oraya birebir kurulan evde ve buluntularda.

Nasıl gidilir

Deyrizor’dan Fırat boyunca güneydoğuya, Mayadin yönüne. Höyük Bukras Tahtani ve Bukras Fevkani köylerinin yanında duruyor. İşaret ya da bekçi olduğuna dair güncel bilgi yok; köyde yol sormak gerekiyor.

Burada kim yaşadı

Kazılar 4 metreyi aşan bir birikim içinde 11 yerleşim evresi saydı ve bu evreler en az bin yıla yayılıyor. En alttaki 11. ile 8. evre çanak çömleksiz; 7. evreden 1. evreye kadar çanak çömlek var ve 7000’den fazla kırık toplandı. Evler dikdörtgen, üç ya da dört odalı, hep benzer biçimde yerleştirilmiş: oda, giriş ve ocak her evde aynı mantıkla. Son evrelerde köyde 700 ile 1000 kişi yaşadığı tahmin ediliyor.

İnsanlar yağışa dayalı tarım yaptı: gernik, siyez ve çıplak buğday, arpa, bezelye ve mercimek. Hayvan kemiklerinin yaklaşık yüzde 80’i koyun ve keçi. Geyik, ceylan ve yaban eşeği avlandı.

Ne bulundu

Bol miktarda obsidiyen çıktı. Bu volkanik cam bölgede yok, Anadolu’dan geliyor; köyün uzak bir ticaret ağına bağlı olduğunu gösteren en açık iz o. Yerel kireçtaşı, su mermeri ve alçıtaşından yapılmış kendine özgü kaplar, yeşimtaşından bir damga mühür, Byblos ve Amuk tipi ok uçları bulundu. Buluntular bugün Deyrizor Müzesi, Paris’teki Louvre ve New York’taki Metropolitan Müzesi arasında dağılmış durumda.

Kim kazdı

Höyüğü 1960’ta Hollandalı jeomorfolog Willem van Liere buldu. 1960 ile 1965 arasında Henri de Contenson ile van Liere, 1976 ile 1978 arasında Peter Akkermans, Maurits van Loon, J. J. Roodenberg ve H. T. Waterbolk kazdı. Kazı 1978’de bitti ve o günden beri yeni bir sezon açılmadı.

Neyi kaçırma

Duvar resmindeki kuşları. Evlerin iç duvarları beyaz sıvalıydı ve yer yer kırmızı aşı boyasıyla bezendi; bir duvarda uzun bacaklı kuşlar sıra hâlinde yürüyor. Resmin bir kopyası Deyrizor Müzesi’nde. Müzede aynı köyden kurulmuş evin içine girip odaların ne kadar küçük olduğunu görmek, höyüğün başında durmaktan daha çok şey anlatıyor.

Bugünkü durum

2011 sonrasında höyükte kaçak kazı olup olmadığı ve yüzeyin bugünkü hâli bağımsız olarak doğrulanamıyor. Müzenin durumu da gitmeden önce Deyrizor’da sorulmalı.