Tell Tveyni (Gibala)

Cebele’den bir kilometre doğuya çıkınca, portakal ve zeytin bahçelerinin arasında ovadan yükselen düz tepeli bir höyük görünüyor. 350 metreye 290 metrelik bir alan, çevresindeki düzlükten on beş yirmi metre yukarıda. Buranın Ugarit metinlerinde adı geçen Gibala olduğu düşünülüyor: krallığın en güneydeki liman kenti, Sianu sınırının hemen kuzeyinde. Höyükte yazılı belge çıkmadığı için bu kimlik kesin değil; boyutu, katmanları ve yeri onu gösteriyor.

Nasıl gidilir

Cebele’nin doğu çıkışından yürüyerek yirmi dakika, araçla beş. Lazkiye’den 30 kilometre güneyde; sahil yolundaki her minibüs Cebele’ye gidiyor, oradan tarla yolunu sormak yetiyor. Höyük denizden iki kilometreye yakın içeride, sahilden görünmüyor.

Ne kadar sürer

Bir saat. Höyük geniş değil ama kazı alanları birbirinden ayrı; aralarda yürümek ve kesitlere bakmak vakit alıyor.

Ne görülür

Kazı çukurları açık bırakılmış: taş temeller, oda planları, sokak hatları. En görünür şey höyüğün güney kenarındaki sur duvarı — kaba yontulmuş iri taşlarla örülmüş, uzun bir hat hâlinde açığa çıkarılmış. Çevresi zeytinlik olduğu için burası ovadaki öteki höyüklerden farklı: gölge var, ve toprak kuru toz değil kırmızı kil. Kazıcılar höyüğün bütün yüzeyinde jeofizik ölçüm yapmış ve Demir Çağı kentinin sokak düzeni bu yolla çıkarılmış; yani ayakta olmayan bir şehir planı belgelenmiş durumda.

Neyi kaçırma

Höyüğün en çarpıcı buluntusu bir toplu mezar. MÖ 1700 dolayına tarihleniyor ve içinde 42 yetişkin ile 16 bebeğin kemikleri vardı; yanlarında 160 kap, tunç iğneler, bir figürin ve delikli ağızlı bir tunç balta. Aynı tipte baltalar Tell Sukas’ta, Ugarit’te ve Byblos’ta da bulundu — yani bu kıyı bir ağın parçasıydı, uç değil. Bir başka ayrıntı: Demir Çağı katmanında MÖ 13. yüzyıla ait bir Asur silindir mührü çıktı. Kendi çağından iki yüz yıl sonra kullanılmış bir yadigâr.

Bugünkü durum

Kent MÖ 1200 dolayında yandı; Ugarit’in yıkıldığı yıllar. Kazı 1999’da Suriye–Belçika ortak ekibiyle başladı ve 2010’da durdu. Tell Tveyni bölgede erken tunç çağından modern çağa kadar bütün katmanları kazılmış tek yer ve değeri buradan geliyor. Alanda bekçi ya da bilgi levhası yok; çevresindeki bahçeler özel mülk, geçmeden önce sor.