Asi Nehri

Asi, Lübnan’da Bekaa vadisinin kuzeyinden doğup Suriye’yi boydan boya kuzeye doğru geçen ve Türkiye’de Samandağ yakınında Akdeniz’e dökülen nehir. 571 kilometre uzunluğunda, havzası 23000 kilometrekare. Humus ve Hama bu suyun kıyısında büyüdü; Hama’nın dev ahşap su dolaplarını döndüren de bu nehir.

Adı nereden geliyor

Asurlular nehre Arantu, Mısırlılar Araunti dedi; ad Grekçede Orontes’e dönüştü. Afamiya’ya yerleşen Makedonlar ona memleketlerindeki bir nehrin adını, Axius’u verdi. Arapça el-Âsî adının da Axius’tan geldiği düşünülüyor. Kelime Arapçada tesadüfen “asi” anlamına geliyor. Halk bunu, nehrin bölgedeki öbür nehirlerin tersine güneyden kuzeye akmasına bağlıyor.

Güneyden kuzeye nereden geçiyor

Suriye’ye girdikten sonra yaklaşık 20 kilometre akıp Humus Gölü’ne ulaşıyor. Suriye ve Türkiye’deki kesimi 525, Lübnan’daki kesimi 46 kilometre. Güneyden kuzeye sırasıyla:

• Rabla: nehrin Suriye’ye girdiği yer, Tahunat el-Umeriye değirmeni
• Tel Nebi Mend: antik Kadeş’in höyüğü
• Kattina Gölü: Roma döneminden kalan ve 1938’de yükseltilen bentle büyüyen göl
• Rastan: 225 milyon metreküp su tutan baraj
• Hama: su dolapları ve Muhammediye dolabı
• Muhradah ve Şeyzer Kalesi: Hama’nın kuzeybatısındaki kıvrım
• Tell Aşarne ve Ğab ovası: suyu dört kanala dağıtan bent
• Kastun ve Tell Karkur: Ğab’ın kuzey yarısı
• Cisr eş-Şuğur ve Darkuş: nehrin Türkiye’ye geçmeden önceki son kesimi

Kıyısında hangi savaşlar geçti

Mısır firavunu II. Ramses ile Hitit kralı II. Muvatalli arasındaki Kadeş Savaşı MÖ 13. yüzyılda bu nehrin kıyısında, bugünkü Tel Nebi Mend’de yapıldı. MÖ 853’te Asur kralı III. Salmanasar, Şamlı Hadadezer’in önderliğindeki 12 kralın ordusuyla Karkar’da karşılaştı. Haçlılar döneminde nehir Antakya Prinkepsliği ile Halep arasındaki sınırdı.

Hama’da nereden görülür

En kolay yer su dolapları hattı: nehir şehrin ortasından geçiyor ve kıyı boyunca yürünüyor. Kilaniyye Köprüsü’nün ortasından dolaplara doğrudan bakılıyor. Kale höyüğünden de nehrin şehri nasıl ikiye böldüğü görülüyor.

Nehir bugün nasıl

Asi’nin suyu yıldan yıla çok değişiyor. 2025 yazında yağış sert biçimde düştü, yatak kuzeybatı Suriye’nin bazı kesimlerinde kurudu ve binlerce balık öldü. 2026 kışında yoğun yağışla su yeniden yükseldi, Darkuş çevresinde taşkın evlere ulaştı. Suyun Lübnan, Suriye ve Türkiye arasında nasıl paylaşılacağı hâlâ tartışmalı.